Điều khiến xã hội đau lòng không chỉ là mức độ tàn nhẫn của những vụ việc, mà còn bởi thủ phạm nhiều lần lại là những người đáng ra phải che chở cho đứa trẻ: Cha dượng, mẹ kế, người tình của cha mẹ, thậm chí chính người thân ruột thịt.
Các chuyên gia cho rằng, đây không còn là những hiện tượng cá biệt, mà đang phản ánh những khoảng trống đáng báo động trong kỹ năng làm cha mẹ, khả năng kiểm soát cảm xúc và cơ chế phát hiện, can thiệp sớm từ cộng đồng.
Bạo lực thường bắt đầu từ những điều tưởng như “dạy dỗ”
Trao đổi với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận về vấn đề này, Thạc sĩ tâm lý lâm sàng Hoàng Quốc Lân, chuyên gia tâm lý lâm sàng tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông cho rằng, phần lớn cha mẹ đều có bản năng yêu thương con, không ai sinh ra đã muốn làm đau con mình. Tuy nhiên, những sang chấn tâm lý, áp lực cuộc sống, thất bại, cô đơn hoặc méo mó trong nhận thức có thể khiến người lớn dần đánh mất sự đồng cảm với trẻ.
“Có những người lớn lên trong môi trường bạo lực, bị dạy dỗ bằng đòn roi nên xem đánh mắng là cách giải quyết vấn đề. Cũng có người chịu căng thẳng kéo dài nhưng không có kỹ năng giải tỏa cảm xúc lành mạnh nên trút sự tức giận lên người yếu thế nhất là trẻ nhỏ”, ông Lân nói.
Theo chuyên gia này, điều đáng sợ là bạo lực thường không xuất hiện ngay bằng những hành vi quá nghiêm trọng, mà bắt đầu từ quát mắng, xúc phạm, đe dọa, đánh để “dạy dỗ”, sau đó âm thầm leo thang khi người lớn mất kiểm soát và không bị ngăn chặn.
Ở nhiều vụ việc, người mẹ không trực tiếp bạo hành nhưng lại im lặng hoặc bất lực trước hành vi của bạn đời. Thạc sĩ Lân cho rằng phía sau sự im lặng ấy có thể là trạng thái “lệ thuộc cảm xúc” hoặc “lệ thuộc sinh tồn”.
“Nhiều người sau đổ vỡ hôn nhân hoặc trong hoàn cảnh cô đơn quá sợ bị bỏ rơi nên bám víu vào mối quan hệ mới như chỗ dựa duy nhất. Họ sống trong tâm thế phải nhìn sắc mặt đối phương để tồn tại, sợ bị bỏ đi, sợ mất hỗ trợ kinh tế hoặc không thể nuôi con một mình”, ông Lân phân tích.
Theo ông, trong môi trường độc hại kéo dài, nhận thức của con người cũng dần thay đổi. Họ tự hợp lý hóa sự bạo lực bằng những suy nghĩ như “con chịu một chút rồi cũng qua”, “im lặng thì mọi chuyện còn yên hơn”, hay “ít nhất con vẫn còn gia đình”.
“Trong tâm lý học, trạng thái gắn bó lệ thuộc trong các mối quan hệ độc hại là rất phổ biến. Người ta có thể đặt việc giữ một mối quan hệ lên trên cả sự an toàn của bản thân và con cái. Nhưng thực tế, càng im lặng thì bạo lực thường càng leo thang”, chuyên gia này cảnh báo.
“Con không cần đủ bố mẹ, con chỉ cần mẹ vui thôi”
Điều đau lòng nhất, theo thạc sĩ Lân là trẻ nhỏ gần như không có khả năng tự bảo vệ mình. Các em không biết cầu cứu đúng cách, không thể chống trả và nhiều khi vẫn ôm lấy chính người làm đau mình vì đó là người mà các em phụ thuộc để sống.
“Trong quá trình tham vấn, tôi từng gặp những đứa trẻ dù bị đánh vẫn nói: ‘Con ngoan thì mẹ sẽ thương lại’ hoặc ‘Tại con hư nên con bị đánh’. Trẻ thường đổ lỗi cho chính mình thay vì hiểu rằng mình đang bị tổn thương”, ông Lân chia sẻ thêm.
Những tổn thương ấy có thể theo trẻ suốt nhiều năm, khiến các em lớn lên với cảm giác mình không xứng đáng được yêu thương hoặc phải chịu đau đớn để giữ một mối quan hệ.
Thực tế tham vấn cũng cho thấy nhiều đứa trẻ chứng kiến cảnh bố mẹ cãi vã, bạo lực đến mức chính các em là người chủ động nói: “Mẹ ly hôn đi”, “Con không cần đủ bố mẹ đâu, con chỉ cần mẹ vui thôi”.
“Trẻ em cảm nhận được toàn bộ sự căng thẳng và đau khổ trong gia đình, chứ không phải các em không biết gì”, ông Lân đặt câu hỏi.
Theo chuyên gia này, điều quan trọng nhất với trẻ không phải là một gia đình “đủ hình thức”, mà là một nơi đủ an toàn để lớn lên.
Gần 75% vụ bạo lực trẻ em do chính người thân gây ra
Những con số từ Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 cho thấy thực trạng đáng lo ngại của bạo lực gia đình với trẻ nhỏ.
Theo báo cáo của Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế), chỉ riêng tháng 4/2026, tổng đài đã tiếp nhận hơn 46.000 cuộc gọi, tăng gần 10.000 cuộc so với tháng trước. Trong đó, có 181 trường hợp với 190 trẻ em cần được hỗ trợ, can thiệp.
Đáng chú ý, số trẻ bị bạo lực thể chất và tinh thần tăng gần 22%, với 36 trường hợp. Nghiêm trọng hơn, gần 75% vụ việc do chính người thân trong gia đình gây ra như bố mẹ, ông bà, chú bác.
Trong 181 vụ việc cần can thiệp, bạo lực chiếm tỷ lệ cao nhất với hơn 55%, tiếp theo là xâm hại tình dục và bóc lột trẻ em.
Nhiều vụ việc khiến người nghe ám ảnh. Một bé gái sinh năm 2011 ở Đồng Tháp bị ông nội sàm sỡ kéo dài suốt từ năm 2024 đến nay, trong khi cha ruột biết chuyện nhưng bao che và đe dọa ngược lại con. Một bé gái khác ở TP HCM gửi email cầu cứu vì bị anh trai xâm hại, quay lén video, bạo lực và ép xem nội dung khiêu dâm trong nhiều năm.
Các chuyên gia cho rằng, những vụ việc này cho thấy bạo hành trẻ em không còn có thể bị xem là chuyện riêng trong mỗi gia đình.
Khi tiếng khóc của trẻ bị bỏ lại sau cánh cửa đóng kín, khi hàng xóm, người thân, cộng đồng vẫn chọn im lặng vì nghĩ đó là “việc nhà người ta”, thì những đứa trẻ yếu ớt nhất sẽ tiếp tục trở thành nạn nhân.
“Cha mẹ không cần hoàn hảo, nhưng ít nhất phải là nơi khiến con cảm thấy an toàn. Không một áp lực hôn nhân, tình cảm hay kinh tế nào có thể trở thành lý do để trẻ em phải sống trong sợ hãi”, thạc sĩ Hoàng Quốc Lân nhấn mạnh.
Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Tri Thức cũng khẳng định, bạo hành trẻ em là dạng “tội phạm ẩn” rất khó phát hiện và đang là vấn đề nhức nhối ở nhiều quốc gia, không riêng Việt Nam. Điều cần thiết hơn là xây dựng cơ chế phòng ngừa hiệu quả để ngăn trẻ em rơi vào nguy cơ bị bạo hành ngay từ đầu.
Bộ Y tế cho biết sẽ phối hợp với các địa phương và tổ chức xã hội xây dựng mạng lưới bảo vệ trẻ em hiệu quả hơn, trong đó tập trung nhận diện và phân nhóm trẻ có nguy cơ cao.
“Nhiều quốc gia đã làm rất tốt việc phân nhóm nguy cơ. Những trẻ có hoàn cảnh đặc biệt, gia đình phức tạp hoặc có dấu hiệu bị bạo hành sẽ được đưa vào diện theo dõi đặc biệt để các cơ quan cùng hỗ trợ, can thiệp sớm. Điều quan trọng nhất là ngăn chặn từ sớm, từ xa để trẻ em không phải trở thành nạn nhân của bạo lực. Nếu chỉ chờ sự việc xảy ra rồi mới vào cuộc thì đó vẫn chỉ là giải pháp chữa cháy”, Thứ trưởng Nguyễn Tri Thức cho biết.
Tiến sĩ, Luật sư Đặng Văn Cường, Ủy viên Ban chấp hành Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam cho rằng, việc trẻ em bị chính cha mẹ, cha dượng hoặc mẹ kế bạo hành đến thương tích nặng, thậm chí tử vong, không còn là những vụ việc cá biệt.
Theo ông, điều này phản ánh sự xuống cấp đạo đức của một bộ phận người lớn khi sẵn sàng xâm phạm quyền trẻ em, coi thường pháp luật và có thể bị xử lý hình sự về các tội danh nghiêm trọng như cố ý gây thương tích hoặc giết người.
Luật sư Cường nhấn mạnh: "Dù pháp luật về bảo vệ trẻ em đã có quy định chặt chẽ, các cơ quan chức năng cũng tích cực tuyên truyền và can thiệp, song những vụ việc đau lòng liên tiếp xảy ra cho thấy cần tăng cường hơn nữa công tác phát hiện sớm, xử lý nghiêm hành vi xâm hại trẻ em và thực hiện hiệu quả các biện pháp phòng ngừa để tránh những bi kịch tương tự".
