Tại Diễn đàn Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam - Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường lắng nghe nông dân nói năm 2026 (lần thứ 4), tổ chức tại Hà Nội chiều 17/11, chị Võ Thị Ngọc Nữa, cán bộ Hội Nông dân tỉnh An Giang, đặt vấn đề về những giải pháp hỗ trợ nông dân ứng phó với El Nino.
Theo chị Nữa, El Nino được dự báo duy trì ở cường độ mạnh đến rất mạnh trong những tháng cuối năm 2026 và những năm tiếp theo, làm gia tăng nguy cơ nắng nóng, hạn hán, thiếu nước và các hình thái thời tiết cực đoan.
"Chúng tôi muốn biết ngành nông nghiệp và môi trường sẽ làm gì ngay từ bây giờ để giúp nông dân chủ động điều chỉnh lịch thời vụ, cơ cấu cây trồng - vật nuôi, nguồn nước và phương án sản xuất nhằm giảm thiểu thiệt hại?", vị cán bộ Hội nông dân An Giang đặt câu hỏi.
Về lâu dài, có thể đưa dữ liệu dự báo thời tiết, nguồn nước, hạn hán, xâm nhập mặn và cảnh báo thiên tai đến từng vùng sản xuất, HTX và nhóm nông dân theo cách dễ hiểu, đủ sớm để người dân ra quyết định sản xuất hay không?
Trả lời vấn đề này, ông Nguyễn Thượng Hiền, Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai, cho biết theo nhận định của Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn Quốc gia, El Nino đã đạt cường độ rất mạnh; dự báo tiếp tục duy trì cường độ rất mạnh trong những tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027, gây nguy cơ hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn cho sản xuất nông nghiệp và dân sinh trong mùa khô năm 2026- 2027, đặc biệt là tại khu vực Trung Bộ và Nam Bộ.
Xây dựng kịch bản ứng phó hạn hán theo 6 vùng kinh tế - xã hội
Theo ông Nguyễn Thượng Hiền, để chủ động ứng phó, ngay từ tháng 4/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Văn bản số 3764/BNNMT-KTTV ngày 17/4/2026, cung cấp thông tin về hiện tượng El Nino và nhận định sớm nguy cơ thiếu hụt nguồn nước.
Diễn biến hiện tượng này cũng được cập nhật thường xuyên trong các bản tin nhận định thời tiết, thiên tai để các bộ, ngành và địa phương chủ động triển khai giải pháp ứng phó.
Đáng chú ý, Bộ đã ban hành Quyết định số 3510/QĐ-BNNMT ngày 9/9/2026 về kế hoạch xây dựng, cập nhật và triển khai kịch bản hạn hán, ứng phó với El Nino chi tiết theo 6 vùng kinh tế - xã hội và từng lưu vực sông.
Bên cạnh đó, tại Văn bản số 9494/BNNMTTL ngày 18/8/2026, Bộ đề nghị UBND các tỉnh, thành phố khu vực Trung Bộ, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long triển khai các giải pháp phòng, chống hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn do ảnh hưởng của El Nino trong năm 2026-2027.
Các địa phương được yêu cầu xây dựng, cập nhật phương án phòng, chống hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn mùa khô 2026-2027 theo kịch bản rủi ro rất cao; xác định cụ thể nguy cơ tác động đến sản xuất và đời sống người dân. Cùng với đó, các địa phương cần rà soát, sắp xếp mùa vụ sản xuất, xác định thời điểm xuống giống phù hợp; chủ động tích nước cho các hồ chứa thủy lợi, thủy điện trong mùa mưa năm 2026.
Hiện Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng, trình Thủ tướng Chính phủ chỉ thị về tăng cường thực hiện các giải pháp phòng, chống các loại hình thiên tai do ảnh hưởng của El Nino năm 2026-2027, nhằm thống nhất chỉ đạo ứng phó trên phạm vi cả nước.
Để người dân tiếp cận thông tin dự báo thuận lợi hơn, Bộ đã chỉ đạo các đơn vị trực thuộc phát hành ứng dụng di động "Thời tiết Việt Nam" và "Hướng dẫn phòng, chống thiên tai". Thông qua các ứng dụng này, người dân có thể tra cứu thông tin dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn, phục vụ hoạt động sản xuất và phòng, chống thiên tai, trong đó có hạn hán, xâm nhập mặn.
"Ứng dụng cho phép theo dõi và cảnh báo tình hình mưa trước khoảng 30 phút tại vị trí người dùng đang đứng hoặc địa điểm dự kiến di chuyển đến." - ông Nguyễn Thượng Hiền nói.
Chuyển từ cảnh báo hiện tượng sang cảnh báo tác động
Theo ông Nguyễn Thượng Hiền, dự báo từ tháng 12/2026 đến tháng 2/2027, hiện tượng El Nino sẽ duy trì cường độ rất mạnh với xác suất khoảng 79%. Từ tháng 3/2027, El Nino tiếp tục có khả năng duy trì ở trạng thái rất mạnh, trước khi bắt đầu suy yếu từ tháng 6/2027.
Trong mùa khô, nhiệt độ trung bình trên cả nước được dự báo cao hơn trung bình nhiều năm từ 1-2 độ C, một số nơi có thể cao hơn 2 độ C. Lượng mưa tại nhiều khu vực có khả năng thiếu hụt so với trung bình nhiều năm, đặc biệt là Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ.
Diễn biến này làm gia tăng nguy cơ khô hạn, thiếu nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất tại khu vực Tây Nguyên và Nam Bộ, đồng thời làm tăng nguy cơ thiếu hụt nguồn nước và xâm nhập mặn ở Nam Bộ.
Ông Nguyễn Thượng Hiền cũng cho biết, trong thời gian tới, Bộ sẽ tập trung thực hiện Kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Thông báo số 117-TB/VPTW ngày 4/7/2026 của Văn phòng Trung ương Đảng về công tác phòng, chống bão, lũ, thiên tai cực đoan và biến đổi khí hậu từ nay đến hết năm 2026.
Định hướng được đặt ra là chuyển mạnh từ tư duy "bị động ứng phó" sang "chủ động phòng ngừa", quản lý thiên tai theo hướng quản lý rủi ro.
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là tiếp tục nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo và truyền tin thiên tai đến người dân, từng bước chuyển từ cảnh báo hiện tượng sang cảnh báo tác động. Theo đó, các đài khí tượng thủy văn tỉnh, thành phố cần nâng cao trách nhiệm, cung cấp thông tin dự báo, cảnh báo chi tiết đến từng địa bàn.
Trên cơ sở thông tin dự báo, các cơ quan chuyên môn sẽ đưa ra khuyến cáo, hướng dẫn cụ thể, dễ hiểu về sản xuất trồng trọt, chăn nuôi, phù hợp với điều kiện của từng vùng sản xuất, hợp tác xã và người dân.
Cũng theo ông Nguyễn Thượng Hiền, Bộ đang nghiên cứu sửa đổi Luật Khí tượng thủy văn và Luật Phòng, chống thiên tai, dự kiến trình Quốc hội trong năm 2027. Việc sửa đổi nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, đáp ứng yêu cầu dự báo, cảnh báo ngày càng chi tiết, sát với thực tiễn sản xuất.
Ứng dụng công nghệ, cảnh báo thiên tai đến tận người dân
Cũng tại Diễn đàn, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết, Việt Nam hiện phải đối mặt với 22 loại hình thiên tai cơ bản, từ sạt lở đất, sụt lún, hạn hán, ngập úng, xâm nhập mặn đến lũ quét, nắng nóng, giá rét...
Đối với từng loại hình thiên tai, ngành Nông nghiệp và Môi trường đều chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó theo chu kỳ, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ được giao.
Cùng với việc xây dựng kịch bản, Bộ đang đẩy mạnh đổi mới phương thức dự báo, cảnh báo và truyền tin thiên tai, ứng dụng công nghệ nhằm đưa thông tin đến người dân nhanh chóng, kịp thời hơn. Bộ đã phối hợp với các nhà mạng di động như Viettel, MobiFone, VinaPhone gửi tin nhắn cảnh báo diện rộng trực tiếp đến các thuê bao tại khu vực có nguy cơ chịu ảnh hưởng.
Bên cạnh đó, Bộ vận hành Cổng thông tin điện tử và các ứng dụng chuyên ngành, trong đó có ứng dụng Phòng, chống thiên tai... Các công nghệ cảnh báo sớm cũng được ứng dụng nhằm kéo dài thời gian chủ động ứng phó cho người dân.
Theo Bộ trưởng, hiện nay, công nghệ dự báo, cảnh báo đã có nhiều tiến bộ, có thể cảnh báo lũ ống, lũ quét trước từ 3-6 giờ. Khoảng thời gian này có ý nghĩa rất quan trọng, giúp chính quyền và người dân kịp thời tổ chức di dời, sơ tán cả bản làng đến nơi an toàn.
Các ứng dụng và hệ thống cảnh báo này đã được triển khai, kết nối đến cấp xã, phường, thôn, bản và các tổ chức Hội, góp phần đưa thông tin phòng, chống thiên tai đến gần hơn với người dân.
Việc nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo và truyền tin, kết hợp với hướng dẫn sản xuất phù hợp từng vùng được kỳ vọng giúp nông dân chủ động hơn trước những diễn biến bất lợi của thời tiết, giảm thiểu thiệt hại do hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn trong thời gian tới.