Phanh động cơ là cách tận dụng lực cản bên trong động cơ để giảm tốc, thường kết hợp với việc chuyển về số thấp. Kỹ thuật này không gây hại nếu thực hiện đúng, nhưng chọn cấp số không phù hợp có thể đẩy vòng tua lên quá cao và dẫn đến hư hỏng nghiêm trọng.
Với nhiều người, lái xe chỉ đơn giản là đạp ga để tăng công suất và dùng phanh để dừng lại. Tuy nhiên, trong một số tình huống, chính động cơ cũng có thể hỗ trợ giảm tốc. Cơ chế này được gọi là phanh động cơ, không nên nhầm với việc chạy rà động cơ trên xe mới.
Phanh động cơ bắt đầu khi người lái nhấc chân khỏi bàn đạp ga. Lúc này, bướm ga khép lại, tạo độ chân không trong đường nạp và làm tăng lực cản đối với piston cùng các bộ phận chuyển động khác. Vòng quay của động cơ vì thế chậm dần. Có thể hình dung rằng thay vì động cơ truyền lực tới bánh xe, bánh xe lúc này kéo động cơ quay theo, còn lực cản bên trong động cơ giúp phương tiện giảm tốc.
Chỉ cần nhả chân ga là quá trình phanh động cơ đã diễn ra. Nhiều tài xế còn chuyển về số thấp để tăng hiệu quả giảm tốc. Do cấp số thấp có tỷ số truyền cao hơn, sự chênh lệch tỷ số truyền tạo thêm lực cản và giúp xe chậm lại nhanh hơn.
Rủi ro xuất hiện khi người lái về số thấp trong lúc xe vẫn chạy quá nhanh. Khi chuyển sang cấp số có tỷ số truyền cao hơn, động cơ phải quay nhanh hơn để duy trì quá trình truyền lực. Nếu vòng tua vượt giới hạn thiết kế, động cơ có thể hư hỏng nghiêm trọng. Thanh truyền nối piston với trục khuỷu có thể bị gãy, khiến piston xuyên thủng thành xi lanh hoặc nắp máy.
Để tránh tình trạng quá vòng tua trên xe số sàn, trước tiên người lái cần nhấc chân phải khỏi bàn đạp ga để xe bắt đầu giảm tốc bằng lực cản động cơ. Đồng thời, chân trái đạp côn, cần số được chuyển xuống cấp thấp hơn liền kề. Sau đó, người lái nhả côn cẩn thận và tăng ga trở lại trong một chuỗi thao tác liền mạch.
Người lái có thể nghe âm thanh động cơ hoặc quan sát đồng hồ vòng tua để xác định tốc độ quay của máy. Khi cần, có thể bổ sung một chút ga hoặc phanh để đồng bộ vòng tua với cấp số sắp chọn, qua đó hạn chế giật xe và tránh để động cơ quay quá nhanh. Xe số tự động, kể cả loại dùng hộp số ly hợp kép DCT, không yêu cầu thao tác phối hợp ba bàn đạp như xe số sàn.
Phanh động cơ đúng cách không làm hại phương tiện. Về cơ bản, người lái chỉ nhấc chân khỏi bàn đạp ga để tận dụng lực cản sẵn có của động cơ. Kỹ thuật này còn giúp tiết kiệm chi phí bảo dưỡng vì hệ thống phanh được sử dụng ít hơn, từ đó giảm mức độ hao mòn của má phanh và các bộ phận liên quan.
Phanh động cơ cũng có thể an toàn hơn trên mặt đường trơn trượt, nơi người lái cần duy trì khả năng kiểm soát thay vì đạp phanh đột ngột. Hạn chế dùng phanh còn có thể giúp dòng xe lưu thông ổn định hơn. Khi đèn phanh của một xe bật sáng, tài xế phía sau thường đạp phanh theo, tạo ra phản ứng dây chuyền khiến hàng loạt phương tiện phía sau giảm tốc.
Xe sử dụng hộp số tự động vô cấp CVT cũng có thể tận dụng lợi ích của phanh động cơ dù không có các cấp số cố định. Phần lớn lực giảm tốc không đến từ bánh răng mà bắt nguồn từ lực cản sinh ra bên trong động cơ.
