Ngày 10/3 (tức 22 tháng Giêng năm Bính Ngọ), phường Đông Kinh và phường Kỳ Lừa (tỉnh Lạng Sơn) tổ chức khai mạc lễ hội đền Kỳ Cùng và lễ hội đền Tả Phủ - Kỳ Lừa.
Lễ hội đền Kỳ Cùng - đền Tả Phủ từ lâu đã trở thành điểm hẹn văn hóa quen thuộc của người dân và du khách mỗi dịp đầu xuân về với xứ Lạng. Đây là lễ hội được tổ chức thường niên với quy mô lớn nhất tỉnh Lạng Sơn.
Theo tài liệu lịch sử, đền Kỳ Cùng (phường Đông Kinh) được xây dựng vào khoảng thời Hậu Lê, ban đầu là ngôi miếu nhỏ thờ thần Giao Long (thần sông Kỳ Cùng). Trải qua quá trình lịch sử, hiện tại, đền thờ quan lớn Tuần Tranh, một vị quan được cử lên trấn ải tại Lạng Sơn.
Đền Tả Phủ (phường Kỳ Lừa) được nhân dân Lạng Sơn và khách buôn Trung Quốc góp công góp của xây dựng vào năm Chính Hòa thứ 4 (1683) để tri ân, phụng thờ Tả đô đốc Hán quận công Thân Công Tài.
Lễ hội đền Kỳ Cùng - đền Tả Phủ diễn ra từ ngày 22 đến ngày 27 tháng Giêng. Phần lễ chính của lễ hội tập trung chủ yếu vào hai ngày 22 và 27 tháng Giêng, trong đó có lễ tế khai hội, đón rước và lễ an vị, lễ tạ.
Đúng vào giờ Ngọ ngày 22 tháng Giêng, lễ rước kiệu quan lớn Tuần Tranh từ đền Kỳ Cùng sang đền Tả Phủ được thực hiện trang nghiêm, long trọng. Đến ngày 27 tháng Giêng nhân dân lại rước quan lớn Tuần Tranh về lại đền Kỳ Cùng.
Phần hội bao gồm những nghi thức rước kiệu và các trò chơi, như: cờ tướng, kéo co, đấy gậy, võ thuật, lễ hội ẩm thực, hát sli, lượn, quan họ... với sự tham gia của đông đảo người dân và du khách thập phương.
Đặc sắc nhất trong lễ hội đền Kỳ Cùng - đền Tả Phủ là màn tranh cướp đầu pháo vào sáng 27 tháng Giêng. Đầu pháo linh thiêng là một vòng nhỏ bằng kim loại quấn vải đỏ, bên trong rỗng, được gắn trên một quả pháo lớn đặt trong lồng pháo, nối vào những dây pháo nhỏ, cuốn thành nhiều vòng, treo trên một cây nêu bằng tre tươi dựng trước sân đền trong ngày hội.
Khi pháo được đốt, đầu pháo nổ và vòng kim loại bay lên không trung, mọi người chờ vòng kim loại rơi xuống rồi tranh đầu pháo.
Nhân dân trong vùng truyền tụng rằng, vào thời kỳ nhậm chức của Tả đô đốc Hán quận công Thân Công Tài, có một năm giặc cướp nổi lên quấy nhiễu dân lành, Hán quận công đã huy động lực lượng đồn trú phối hợp cùng nhân dân đánh tan giặc cướp. Dẹp yên quân phiến loạn, ông cho nhân dân trong vùng mở hội mừng thắng trận vào dịp đầu xuân hằng năm, hội tranh đầu pháo bắt đầu từ đó.
Lễ hội truyền thống đền Kỳ Cùng - đền Tả Phủ là sự gắn kết về các nghi thức tế lễ, rước kiệu và các trò chơi, diễn xướng dân gian đặc sắc của nhân dân các dân tộc thành phố Lạng Sơn. Đồng thời cũng là dịp để người dân tỏ lòng biết ơn công đức của Tả đô đốc Hán quận công Thân Công Tài và quan lớn Tuần Tranh, những người có công dẹp giặc, giữ gìn sự bình yên cho nhân dân.
Năm 1993, hai di tích đền Kỳ Cùng - đền Tả Phủ được Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ VHTT&DL) xếp hạng cấp quốc gia và năm 2015, lễ hội đền Kỳ Cùng - đền Tả Phủ đã được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
