Hoàn thiện cơ chế quản lý di sản trong bối cảnh mới
Theo Quyết định số 23/2026/QĐ-UBND, Quy chế mới sẽ có hiệu lực từ ngày 2/5/2026, thay thế các quy định trước đây không còn phù hợp, trong đó bãi bỏ Quyết định số 12/2018/QĐ-UBND và Quyết định số 25/2019/QĐ-UBND của UBND tỉnh Lào Cai.
Quy chế quy định toàn diện các hoạt động quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa vật thể, phi vật thể và di sản tư liệu đã được UNESCO, cơ quan có thẩm quyền ghi danh, xếp hạng hoặc đưa vào danh mục kiểm kê trên địa bàn tỉnh.
Một trong những điểm nhấn quan trọng của quy chế là xác lập rõ nguyên tắc quản lý thống nhất, phân công cụ thể trách nhiệm giữa UBND tỉnh, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, UBND cấp xã cùng các sở, ngành liên quan trong công tác bảo tồn di sản. Đồng thời, tăng cường phối hợp liên ngành, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu số về di sản văn hóa.
Đối với di sản văn hóa phi vật thể, quy chế nhấn mạnh việc kiểm kê, bảo vệ khẩn cấp các di sản có nguy cơ mai một, hỗ trợ nghệ nhân, duy trì hoạt động của các câu lạc bộ, nhóm thực hành di sản, đồng thời tạo cơ chế khai thác giá trị di sản phục vụ phát triển du lịch, giáo dục truyền thống và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.
Ở lĩnh vực di sản văn hóa vật thể, quy chế quy định cụ thể việc phân cấp quản lý di tích, thành lập hoặc kiện toàn Ban Quản lý di tích, lập quy hoạch, tu bổ, phục hồi, cắm mốc bảo vệ, quản lý nguồn thu từ di tích, cũng như bảo vệ di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia. Công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm cũng được bổ sung chặt chẽ nhằm tăng hiệu lực thực thi pháp luật về di sản văn hóa.
Gắn bảo tồn di sản với phát triển bền vững
Không chỉ tập trung bảo vệ di sản, quy chế mới còn hướng tới phát huy giá trị di sản như một nguồn lực phục vụ phát triển bền vững. Theo đó, tỉnh khuyến khích huy động nguồn lực xã hội hóa, khai thác hợp lý các giá trị văn hóa để phát triển du lịch, đồng thời chú trọng bảo đảm hài hòa lợi ích của cộng đồng, nghệ nhân và chủ thể di sản.
Đáng chú ý, quy chế dành nhiều nội dung cho nhiệm vụ số hóa di sản, ứng dụng công nghệ xây dựng hệ thống dữ liệu, bản đồ số, bảo tàng trực tuyến, từng bước kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về di sản văn hóa. Đây được xem là bước đi quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý, quảng bá giá trị di sản Lào Cai trong môi trường số.
Bên cạnh đó, trách nhiệm của các sở, ngành như Tài chính, Xây dựng, Nông nghiệp và Môi trường, Giáo dục và Đào tạo, Khoa học và Công nghệ, Công an tỉnh cùng chính quyền cấp xã cũng được quy định cụ thể nhằm tạo cơ chế phối hợp đồng bộ trong bảo tồn, tu bổ, phát huy và bảo vệ an ninh, an toàn cho các di sản.
Việc ban hành Quy chế mới được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, bảo vệ tốt hơn kho tàng di sản văn hóa phong phú của Lào Cai, đồng thời tạo nền tảng để biến di sản thành nguồn lực phục vụ phát triển du lịch, kinh tế - xã hội và xây dựng bản sắc văn hóa địa phương trong giai đoạn mới.
