Quyết định này đánh dấu một bước ngoặt trong nỗ lực tìm kiếm công lý bồi thường cho những bất công lịch sử đã định hình sự bất bình đẳng toàn cầu trong nhiều thế kỷ qua.
"Thúc đẩy tiến trình công lý"
Nghị quyết có tiêu đề “Tuyên bố về việc buôn bán nô lệ người châu Phi và chế độ nô lệ chiếm hữu người châu Phi được phân biệt chủng tộc là Tội ác nghiêm trọng nhất chống lại loài người” đã nhận được 123 phiếu thuận.
Tuy nhiên, kết quả này không đạt được sự đồng thuận tuyệt đối khi có 3 quốc gia bỏ phiếu chống là Mỹ, Israel và Argentina. Bên cạnh đó, có 52 quốc gia bỏ phiếu trắng, bao gồm Anh và các thành viên của Liên minh châu Âu (EU).
Tổng thống Ghana, ông John Dramani Mahama, người đề xuất nghị quyết này, đã khẳng định tầm quan trọng của việc ghi nhận sự thật lịch sử. Trong bài phát biểu của mình, ông nhấn mạnh: “Hãy ghi nhớ rằng khi lịch sử vẫy gọi, chúng ta đã làm điều đúng đắn vì ký ức của hàng triệu người đã phải chịu đựng sự sỉ nhục của kiếp nô lệ”.
Bộ trưởng Ngoại giao Ghana, ông Samuel Okudzeto Ablakwa, cũng chia sẻ niềm tự hào sau cuộc bỏ phiếu rằng: “Hôm nay cộng đồng quốc tế đã thực hiện một bước tiến quan trọng, cân nhắc và mang tính lịch sử bằng cách thông qua nghị quyết mang tính bước ngoặt này".
"Chúng ta không chỉ đơn thuần thông qua một văn bản, chúng ta đã khẳng định một sự thật. Chúng ta đã chọn sự tưởng nhớ thay vì im lặng, phẩm giá thay vì xóa nhòa và nhân loại chung thay vì chia rẽ. Chúng ta đã thúc đẩy tiến trình công lý và chúng ta đã làm điều đó một cách mạnh mẽ”, ông Samuel Okudzeto Ablakwa cho biết thêm.
Mỹ và nhiều nước phương Tây phản đối
Mặc dù nhận được sự ủng hộ rộng rãi từ Nhóm châu Phi, Liên minh châu Phi (AU) và Cộng đồng Caribe (CARICOM), nghị quyết vẫn vấp phải sự kháng cự mạnh mẽ từ Mỹ và một số quốc gia phương Tây.
Mỹ và nhiều quốc gia châu Âu từ lâu đã phản đối các cuộc thảo luận về bồi thường chính thức, với lập luận rằng các quốc gia và tổ chức hiện nay không nên chịu trách nhiệm gì về những sai lầm trong quá khứ.
Ông James Kariuki, Đại biện lâm thời của Anh tại Liên hợp quốc, đã bày tỏ sự không đồng tình với các mệnh đề cơ bản của văn bản. Ông phát biểu: “Anh tiếp tục không đồng ý với các đề xuất cơ bản của văn bản và do đó, thật đáng tiếc, không thể bỏ phiếu thuận”.
Ngoài ra, phía Anh cũng nhấn mạnh các nguyên tắc pháp lý về tính không hồi tố, cho rằng các lệnh cấm về nô lệ chưa được thiết lập trong luật quốc tế tại thời điểm diễn ra hoạt động buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương.
Ngược lại, các quốc gia ủng hộ như Brazil lại xem đây là một sự hỗ trợ tinh thần to lớn. Tổng thống Brazil, ông Luiz Inácio Lula da Silva, tuyên bố: “Brazil ủng hộ Nhóm Châu Phi tại Liên hợp quốc trong việc công nhận nạn buôn người và buôn bán nô lệ là một trong những hành động tàn bạo nghiêm trọng nhất trong lịch sử nhân loại”.
Trong suốt bốn thế kỷ, bảy quốc gia châu Âu, bao gồm cả Anh, đã bắt giữ và buôn bán hơn 15 triệu người châu Phi qua Đại Tây Dương. Các chuyên gia tham gia soạn thảo nghị quyết cho rằng đây là nỗ lực nhằm đạt được “sự công nhận chính trị ở cấp độ cao nhất” cho một trong những giai đoạn đen tối nhất lịch sử.
Tại trụ sở Liên hợp quốc ở New York, biểu tượng cho ký ức này là đài tưởng niệm “Ark of Return” (Con tàu trở về) cao hơn 9 mét, do kiến trúc sư người Mỹ gốc Haiti Rodney Leon thiết kế. Đài tưởng niệm bao gồm một bản đồ khắc họa các tuyến đường thương mại hình tam giác và một hình người nằm sấp tượng trưng cho những người bị vận chuyển như hàng hóa. Tên gọi của đài tưởng niệm bắt nguồn từ hòn đảo Gorée ở Senegal, nơi có “cánh cửa không ngày trở lại” dành cho những người nô lệ trước khi bị đưa lên tàu.
Nghị quyết mới này được kỳ vọng sẽ mở đường cho các bước tiến xa hơn trong việc bồi thường, bao gồm hoàn trả các hiện vật văn hóa bị đánh cắp, đầu tư vào cơ sở hạ tầng xã hội và các hình thức xin lỗi chính thức.
Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres cũng kêu gọi những hành động táo bạo hơn từ các quốc gia, bao gồm việc tôn trọng quyền sở hữu tài nguyên thiên nhiên của các nước châu Phi và đảm bảo sự tham gia bình đẳng của họ trong cấu trúc tài chính toàn cầu.
