Khi mỗi chuyến tàu trở thành một hành trình trải nghiệm
Dịp 20/10 vừa qua, chị Hiền (trú tại phường Cầu Giấy, TP. Hà Nội) dự định đưa mẹ và các con trải nghiệm đoàn tàu Hà Nội 5 cửa ô.
Tuy nhiên do đến trưa 19/10 mới đặt vé, chị nhận được thông báo đoàn tàu đã kín chỗ, thậm chí lịch chạy trong 3 ngày tiếp theo cũng không còn vé. Bất ngờ trước sức hút của sản phẩm du lịch đường sắt, chị Hiền cho biết sẽ rút kinh nghiệm đặt hành trình sớm hơn.
Đi tàu giờ đây không còn đơn thuần là lựa chọn phương tiện di chuyển mà đang trở thành một hình thức trải nghiệm, khám phá văn hóa, lịch sử và cảnh quan.
Tuyến đường sắt Hà Nội - TP.HCM (1.726km) nhiều năm liền được các tạp chí quốc tế bình chọn là tuyến đường đáng trải nghiệm nhất thế giới.
Thực tế những sản phẩm như “Hoa Phượng Đỏ”, “Hành trình kết nối di sản miền Trung” trên tuyến Huế - Đà Nẵng, “Hà Nội 5 cửa ô”, “Hành trình đêm Đà Lạt” hay tàu du lịch cao cấp SJourney đang góp phần làm mới hình ảnh đường sắt Việt Nam.
Theo ông Đặng Sỹ Mạnh - Chủ tịch Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam, yêu cầu đặt ra hiện nay đối với ngành đường sắt là chuyển từ bảo tồn đơn thuần sang bảo tồn gắn với phát huy giá trị; từ vận tải thuần túy sang những hành trình kết hợp vận tải, văn hóa, du lịch và trải nghiệm.
Những giá trị di sản không chỉ thuộc về quá khứ mà cần được khai thác có trách nhiệm để trở thành nguồn lực phát triển bền vững.
Ở góc độ kinh tế trải nghiệm, TS. Nguyễn Sĩ Dũng - nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội cho rằng, giá trị của đường sắt không chỉ nằm ở khả năng đưa hành khách từ điểm đi đến điểm đến mà còn ở những trải nghiệm được tạo ra trong suốt hành trình và tại các vùng đất đoàn tàu đi qua.
Cần nhìn nhận đường sắt không chỉ là hạ tầng vận tải mà còn là hạ tầng trải nghiệm văn hóa. Mỗi chuyến tàu có thể trở thành một sản phẩm du lịch, nhà ga là không gian tạo giá trị, tuyến đường là hành trình văn hóa.
Cách tiếp cận này giúp mở rộng giá trị của đường sắt, từ doanh thu bán vé sang các dịch vụ du lịch, trải nghiệm và khả năng kích thích kinh tế tại địa phương.
Kết nối hệ sinh thái, tạo động lực phát triển
Để hướng đi này phát huy hiệu quả, việc phát triển du lịch đường sắt không thể chỉ dừng ở tổ chức thêm các đoàn tàu chuyên đề hay nâng cấp dịch vụ trên tàu.
Quan trọng hơn là phải hình thành hệ sinh thái liên kết giữa doanh nghiệp vận tải, địa phương, doanh nghiệp du lịch, đơn vị quản lý điểm đến và cộng đồng dân cư.
TS. Nguyễn Sĩ Dũng đánh giá, không một chủ thể nào có thể tự mình tạo ra toàn bộ trải nghiệm. Ngành đường sắt đảm nhiệm vận hành tàu, địa phương kết nối điểm đến, nhà nghiên cứu bảo đảm tính xác thực của câu chuyện, doanh nghiệp du lịch chuyển hóa giá trị văn hóa thành sản phẩm còn cộng đồng mang đến những trải nghiệm đặc trưng.
Hiệu quả không chỉ được đo bằng doanh thu bán vé mà còn ở doanh thu ngoài vé, mức chi tiêu của khách, thời gian lưu trú và giá trị kinh tế tạo ra tại các điểm đến.
Cùng với liên kết du lịch, công tác bảo tồn di sản cần được đặt trong tổng thể quy hoạch phát triển mạng lưới đường sắt.
Ông Trần Thiện Cảnh - Cục trưởng Cục Đường sắt Việt Nam đề cập, cần kiểm kê di sản đường sắt trên phạm vi toàn quốc, xây dựng tiêu chí đánh giá giá trị lịch sử, kiến trúc, kỹ thuật, cảnh quan, xã hội và khả năng sử dụng.
Đồng thời chuẩn hóa hồ sơ, số hóa dữ liệu phục vụ quản lý, bảo tồn và khai thác. Việc đánh giá tác động đến di sản cũng cần được thực hiện ngay từ giai đoạn quy hoạch, chuẩn bị dự án, nhằm hài hòa yêu cầu hiện đại hóa hạ tầng với bảo tồn những giá trị lịch sử, văn hóa.
Hệ thống nhà ga cần được nghiên cứu phát triển thành những cửa ngõ văn hóa của địa phương, không chỉ thực hiện chức năng đón, trả khách mà còn giới thiệu bản sắc, lịch sử và sản phẩm du lịch.
Có thể thấy, kết hợp vận tải với du lịch không phải là sự thay thế chức năng truyền thống của đường sắt mà là cách mở rộng giá trị của hoạt động vận tải, khai thác hiệu quả hơn tài sản hạ tầng và di sản sẵn có.
Khi mỗi chuyến tàu trở thành một hành trình văn hóa, mỗi nhà ga là một điểm đến và mỗi tuyến đường gắn với những trải nghiệm đặc sắc, đường sắt Việt Nam sẽ có thêm dư địa phát triển và đóng góp tích cực hơn vào chuỗi giá trị du lịch và kinh tế địa phương.
