Mối gắn kết 6000 năm giữa con người và loài ngựa

(CLO) Mối quan hệ giữa người và ngựa đã kéo dài từ hàng ngàn năm trước, khi loài vật này trở thành nguồn sức mạnh quan trọng cho đời sống con người.

Tết Nguyên đán, lễ hội quan trọng được tổ chức rộng rãi tại nhiều quốc gia Đông Á, đặt biệt tại Việt Nam và Trung Quốc, là thời điểm các gia đình đoàn tụ bên gia đình.

Năm Bính Ngọ 2026 có ý nghĩa là năm "Ngựa Lửa". Có nhiều truyền thuyết giải thích về nguồn gốc con giáp, trong đó nổi tiếng nhất là câu chuyện Ngọc Hoàng mời các loài vật tham gia một cuộc đua lớn để chọn ra 12 con vật đứng đầu.

Biểu tượng của sức mạnh và những cá nhân kiệt xuất

Trong văn hóa truyền thống, ngựa là biểu tượng của sức mạnh, tốc độ, lòng can đảm, sự trung thành, tự do và tài năng. Những người sinh năm Ngọ thường được cho là có tính cách dũng cảm, kiên định, chính trực, chung thủy và độc lập.

napoleon_at_the_great_st._bernard_-_jacques-louis_david_-_google_cultural_institute.jpg
Bức tranh danh tướng Pháp cuối thế kỷ 18, Napoleon Bonaparte, cưỡi một con ngựa trắng. Ảnh: Jacques-Louis David - Google Art Project

Danh sách những nhân vật nổi tiếng sinh năm Ngọ bao gồm cố nhà toán học thiên tài Isaac Newton, tỷ phú Warren Buffett, cố Tổng thống Nam Phi Nelson Mandela, ngôi sao võ thuật Thành Long, các đạo diễn lừng danh như Lý An và Martin Scorsese, cùng nhiều tên tuổi khác như Zoe Saldana hay Paul McCartney.

Đặc biệt, Neil Armstrong, người đầu tiên đặt chân lên Mặt trăng, cũng là một người tuổi Ngọ. Khi thực hiện bước đi lịch sử đó, ông đã tuyên bố: "Đây là bước đi nhỏ bé của một con người, nhưng là bước tiến khổng lồ của nhân loại".

Sáu thiên niên kỷ đồng hành cùng lịch sử nhân loại

Mối quan hệ giữa người và ngựa đã kéo dài từ hàng ngàn năm trước, khi loài vật này trở thành nguồn sức mạnh quan trọng cho đời sống con người.

Các bằng chứng khảo cổ cho thấy con người bắt đầu thuần hóa ngựa từ khoảng 6.000 năm trước trên các vùng thảo nguyên phía tây lục địa Á - Âu, trải dài từ Ukraine hiện đại qua miền tây nam nước Nga đến miền bắc Kazakhstan. Ngựa đã kéo xe ở Ai Cập cổ đại, xuất hiện trong thần thoại Hy Lạp và vang danh trên các đấu trường La Mã từ thế kỷ thứ 6 trước Công nguyên.

f15358677d9a4c5ba94566772c4e8b93-1698562893413651722576-085304.jpeg
Tượng ngựa trong lăng mộ Tần Thuỷ Hoàng.

Tại Trung Quốc, lăng mộ của vị hoàng đế đầu tiên Tần Thủy Hoàng cũng sở hữu một đội quân dưới thế giới bên kia với hàng trăm tượng ngựa gốm sứ kích thước thật đứng cạnh xe ngựa và kỵ binh.

Trong suốt nhiều thiên niên kỷ, ngựa là phương tiện giao thông nhanh nhất và đáng tin cậy nhất của nhân loại. Chúng mang các đội quân đi khắp các châu lục, kéo cày, xe kéo và xe chở thư, giúp kết nối các tuyến đường thương mại xa xôi và thúc đẩy sự mở rộng của các đế chế trước khi động cơ hơi nước hay xăng dầu ra đời.

Thậm chí ngày nay, thuật ngữ "mã lực" vẫn được sử dụng làm đơn vị chuẩn để đo công suất động cơ ô tô.

Khả năng sinh tồn và vai trò mới trong xã hội hiện đại

Mỗi giống ngựa đều mang một câu chuyện riêng biệt, như dòng Mustang và Yakutian. Tại Mỹ, những đàn ngựa Mustang hoang dã ngày nay thực chất là hậu duệ của những con ngựa do người Tây Ban Nha đưa đến vào đầu thế kỷ XVI, sau khi loài này bị tuyệt chủng ở Bắc Mỹ từ kỷ Băng hà.

operation-remount-jerry_chisum-main-3.23.25.jpg
Ngựa Mustang hỗ trợ người bị rối loạn căng thẳng. Ảnh: Courtesy Operation Remount

Trong khi đó, tại vùng Siberia khắc nghiệt, giống ngựa Yakutian đã tiến hóa một cách thần kỳ để chịu được nhiệt độ xuống dưới âm 60 độ C. Chúng có khả năng giảm tốc độ trao đổi chất và hạ thân nhiệt, một trạng thái được gọi là "ngủ đông đứng", giúp tiết kiệm năng lượng mà vẫn có thể di chuyển và ăn cỏ trong mùa đông Bắc Cực. Đây được các nhà khoa học đánh giá là một trong những sự thích nghi tiến hóa nhanh nhất từng được ghi nhận ở loài này.

Trong những thập kỷ gần đây, vai trò của ngựa đã có những bước chuyển mình đáng kể sang đối tác gần gũi trong việc hỗ trợ con người. Liệu pháp hỗ trợ bằng ngựa (EAT) hiện đang được sử dụng rộng rãi để hỗ trợ những người mắc chứng rối loạn căng thẳng sau chấn thương (PTSD), tự kỷ, lo âu hoặc khuyết tật về thể chất.

Nhờ sự nhạy cảm đặc biệt với ngôn ngữ cơ thể và cảm xúc, ngựa có thể phản hồi ngay lập tức với những thay đổi nhỏ nhất trong tâm trạng con người. Khả năng này cũng biến chúng trở thành những đối tác giá trị trong các chương trình đào tạo lãnh đạo, giúp con người chiêm nghiệm sâu sắc về cách dẫn dắt, lắng nghe và thiết lập ranh giới.

Xem thêm

Cỡ chữ bài viết: