Tết trong ký ức tôi không bắt đầu bằng lịch treo tường hay tiếng loa báo xuân ngoài ngõ, mà bắt đầu bằng mùi thơm.
Tết bắt đầu với mùi nước lá mùi và vỏ bưởi. Chiều cuối năm, khi nắng đã dịu, mẹ nhóm bếp, đặt lên đó nồi nước lá. Lá mùi già, vỏ bưởi phơi se se, vài lát sả đập dập… nước sôi lên, hương thơm bung ra, ấm áp và thanh sạch. Cả gian bếp như được tẩm hương. Tôi dội từng gáo nước vàng rượm như từng dòng hương mơn man trên da thịt, cảm giác được gột rửa. Khi tắm đẫm mình trong dòng hương, vừa róc rách thân gần vừa có gì đó mơ hồ siêu thực ấy, tôi đã chạm vào Tết.
Mùi củi cháy mỗi khi nhớ lại tôi lại cảm giác ấm sực lên. Mẹ đã có thói quen tích trữ thứ củi gộc, thường từ những cành to hay gốc cội xù xì của cây xoan đào, bạch đàn, mít ở trong vườn nhà chỉ dùng riêng để nấu bánh chưng. Đêm khuya trời lạnh, chúng tôi ngồi bên bếp lửa rực canh nồi bánh chưng, tất cả dường như đã ngủ, lúc đó chỉ còn mùi củi cháy thơm nồng đượm bay lên vị thơm nồng của gỗ xoan đào, cay nhẹ, hơi hăng hắc của gỗ bạch đàn, mùi dịu dàng của gỗ mít…Chỉ trong bếp lửa ấy, đã có cả một "bản giao hưởng" của những mùi hương vườn nhà. Đó là thứ mùi rất riêng của Tết quê, không thể nào trộn lẫn. Củi khô nổ tí tách, khói lam bảng lảng quẩn quanh sân. Nồi bánh chưng to đặt giữa sân, đỏ lửa suốt đêm. Mùi khói quyện với mùi lá dong, mùi nếp mới, mùi đậu xanh, mùi thịt ba chỉ… tất cả hòa vào nhau, béo bùi mà mộc mạc.
Trong nhà, mùi Tết tiếp tục lan tỏa từ gian bếp. Mùi nem rán xèo xèo trong chảo dầu, thơm nức, giòn rụm. Nem ấy được mẹ cuốn rất chặt, thịt băm nhỏ, nhào với miến, mộc nhĩ, trứng gà và nhiều rau thơm với húng, quế, canh giới thấm đượm ớt tiêu, khi cho lên chảo mỡ, mùi hương thơm bùng lên, đánh thức mọi giác quan. Tôi cứ quanh quẩn trong bếp không muốn rời đi, bởi một cuộc đại tiệc về mùi thơm chỉ mới bắt đầu. Thịt kho thơm vị nước mắm cốt và đường mía, sóng sánh nước màu cánh gián. Mùi canh măng móng giò âm ỉ trên bếp, vừa ngậy vừa thơm, có cái gì đó rất trầm, rất sâu, như thể chứa cả sự đủ đầy của năm mới. Và không thể thiếu mùi xôi ngọt thơm tan trong khói nghi ngút. Chỉ cần mở nắp nồi, hơi nóng cùng hương nếp phả ra là biết Tết đã về thật gần.
Chiều ba mươi, không khí trong nhà chùng lại, lắng hơn. Mùi hương trầm được thắp lên trên bàn thờ gia tiên, khói hương mỏng và thẳng, mang theo một thứ mùi linh thiêng, trầm mặc. Đó là mùi của sự sum họp, của cội nguồn, của những người đã đi xa nhưng Tết nào cũng trở về trong ký ức.
Đêm giao thừa, tiếng pháo nổ tan nhanh nhưng mùi xác pháo hắc nồng, khen khét quyện lại chặt nhất, trên tóc tôi, trong quần áo và len vào tâm hồn tôi cả mấy chục năm rồi chưa tan.
Có những mùi rất nhỏ, rất riêng, nhưng lại theo tôi suốt cả tuổi thơ. Mặc bộ quần áo mới, mùi thơm của vải cũng như đang sột soạt. Sau này mua bao nhiêu bộ quần áo mới, tôi chẳng còn nghe thứ mùi ấy nữa. Dường như nó chỉ có trong những tấm vải được cất rất kỹ trong tủ, gần cuối năm mới mang ra tiệm may, lấy về cũng chẳng nỡ giặt, vẫn còn nguyên cả đường phấn kẻ của thợ.
Mùi từ những đồng tiền mùng tuổi mới rộn ràng reo vui làm sao. Tôi vẫn nhớ mình đưa lên hít hà thứ hương như vải bông từ đồng tiền 500 đồng màu đỏ mới cóng. Thứ mùi như chúc phúc, khơi dậy niềm vui của một đứa trẻ cảm giác mình đang lớn lên cùng mùa xuân mới.
Trong cái lạnh và mưa phùn của Tết, tôi nhớ mùi trầu nồng cay của bà. Mỗi lần bà têm trầu, mùi cau, mùi lá trầu, mùi vôi bện lại và tỏa ra làm ấm cả không gian.
Sáng mồng một, trong làn sương bảng lảng, khói thuốc pháo chưa tan, không gian tinh khôi của ngày đầu tiên năm mới, có đủ thứ mùi hương giăng mắc quyện bện thật khó tách bạch. Phải rồi, đó là mùi của Tết. Giờ đây, mùi Tết đã là mùi của ký ức.
Tôi ở thành phố, chẳng còn giếng nước, vườn nhà, mẹ cũng đã già không thể đun nước lá mùi cho tôi tắm bữa tất niên. Những chiếc bánh chưng mua đã kịp lấy đi bếp lửa thơm mùi xoan đào bạch đàn. Đồng tiền polyme tôi mừng tuổi cho con trẻ, chẳng còn mùi vải bông nữa... Bà ngoại ở tuổi 90 đã bị lẫn, từ lâu rời xa cối giã trầu…
Nhưng sáng xuân nay, mùi của Tết trong ký ức ùa về. Có nghiên cứu của một nhà tâm lý nào đó chỉ ra rằng những mùi hương thời thơ ấu là thứ gắn chặt với ký ức hơn cả và khi càng già, người ta càng muốn tìm lại những mùi hương đã qua như cá hồi ngược dòng nước về nguồn cội. Tôi cũng như con cá hồi ấy, ngược dòng thời gian tìm về mùi của những Tết xưa yêu dấu. Tôi vẫn nhớ trong tiểu thuyết: "Mùi hương" nổi tiếng của nhà văn Patrick Süskind, có câu: "Ai nắm được mùi hương sẽ chế ngự được trái tim người". Tôi biết, mùi của Tết ấy đã mãi mãi chế ngự trái tim tôi.
Trình bày: Phương Duy
