Quyết định này được thực thi đúng một năm sau khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố chấm dứt 78 năm tham gia của Mỹ, ngay trong ngày đầu tiên của nhiệm kỳ thứ hai.
Tuy vậy, việc rút lui này không phải là một sự chia tay hoàn toàn “êm thấm”. Theo WHO, Mỹ vẫn còn nợ tổ chức này hơn 130 triệu USD.
Các quan chức trong chính quyền ông Trump cũng thừa nhận vẫn chưa giải quyết xong một số vấn đề quan trọng, như mất quyền tiếp cận các nguồn dữ liệu quốc tế – vốn có thể giúp Mỹ sớm cảnh báo về những đại dịch mới.
Trước đây, Mỹ vốn là nhà tài trợ hàng đầu của WHO, với khoản đóng góp thường niên lên tới hàng trăm triệu USD cùng đội ngũ chuyên gia y tế công cộng đông đảo.
Lý do chính quyền ông Trump đưa ra cho động thái này là WHO đã “xử lý sai lầm đại dịch COVID-19” và “thất bại trong việc thực hiện các cải cách cấp thiết”. Ông cáo buộc tổ chức này “không thể chứng minh được sự độc lập trước những ảnh hưởng chính trị không phù hợp từ các quốc gia thành viên”. Một bất bình khác được nêu ra là trong số 9 Tổng giám đốc WHO từ năm 1948, chưa có người Mỹ nào được bầu, dù Mỹ đóng góp tài chính và nhân sự rất lớn.
Hành động của Mỹ đã dấy lên nhiều lo ngại trong giới chuyên môn về một cuộc khủng hoảng y tế toàn cầu mới. Lawrence Gostin, chuyên gia luật y tế công cộng tại Đại học Georgetown, nhận định: “Theo ý kiến của tôi, đây là quyết định tổng thống gây hại nhất trong cuộc đời tôi”. Ông cho rằng việc mất đi mạng lưới tình báo dịch bệnh của WHO sẽ đẩy Mỹ ra khỏi “vị trí hàng đầu” trong việc ứng phó với các đợt bùng phát và phát triển vắc-xin.
Bác sĩ Judd Walson, giáo sư Đại học Johns Hopkins, cảnh báo về hậu quả con người: “Ước tính sẽ có hơn 750.000 ca tử vong không đáng có xảy ra trong năm nay do những thay đổi này, hầu hết trong số đó là trẻ em”. Ông nói thêm rằng việc thiếu vắng nguồn lực Mỹ buộc WHO phải “cắt giảm đáng kể quy mô”, làm suy yếu công tác giám sát dữ liệu và chuỗi cung ứng y tế.
Đồng quan điểm, Tiến sĩ Ronald Nahass, Chủ tịch Hiệp hội Các bệnh truyền nhiễm Mỹ, gọi đây là hành động “thiển cận, sai lầm và liều lĩnh về mặt khoa học”. Ông nhấn mạnh: “Nó không thừa nhận lịch sử tự nhiên cơ bản của các bệnh truyền nhiễm. Hợp tác toàn cầu không phải là một điều xa xỉ; đó là một tất yếu sinh học”.
Hiện tại, Mỹ đã ngừng tham gia vào các cơ quan lãnh đạo, ủy ban và nhóm kỹ thuật của WHO, kể cả nhóm đánh giá chủng cúm để phát triển vắc-xin hàng năm. Để thay thế, chính quyền ông Trump cho biết đang thúc đẩy hợp tác y tế song phương trực tiếp với các quốc gia, bỏ qua vai trò trung gian của WHO.
Về nghĩa vụ tài chính, dù đã thông báo trước một năm, WHO cho biết Mỹ vẫn chưa thanh toán các khoản phí còn tồn đọng cho năm 2024 và 2025, với số dư hơn 133 triệu USD. Tuy nhiên, một quan chức chính quyền Mỹ phủ nhận nghĩa vụ này, tuyên bố nước này không có nghĩa vụ phải thanh toán trước khi rút lui.
