Tổng thống Donald Trump cho biết, Mỹ đang đạt tiến triển trong việc khôi phục hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz và hộ tống thêm nhiều tàu chở dầu đi qua tuyến hàng hải chiến lược này. Tuy nhiên, giá dầu vẫn tăng mạnh trong những ngày gần đây, cho thấy thị trường chưa tin rằng dòng chảy năng lượng đã trở lại bình thường.
Giá dầu Brent có thời điểm tăng hơn 3%, lên 107,82 USD/thùng, trong khi dầu WTI đạt 103,22 USD/thùng. Đà tăng diễn ra sau các vụ tấn công nhằm vào tàu thuyền tại Hormuz và cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Ả Rập Xê Út.
Sự trái ngược giữa tuyên bố của Washington và diễn biến giá dầu phản ánh một thực tế: vấn đề của thị trường hiện không chỉ nằm ở việc một số tàu có thể đi qua Hormuz, mà còn ở mức độ an toàn, khả năng duy trì dòng chảy và những rủi ro đang lan sang các tuyến vận tải thay thế.
Lưu lượng qua Hormuz vẫn thấp
Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright nói trung bình khoảng 10 triệu thùng dầu/ngày đã đi qua Hormuz trong tuần qua, tương đương khoảng hai phần ba hoặc hơn mức lưu lượng trước đây.
Tổng thống Trump cũng khẳng định Mỹ đang kiểm soát tuyến hàng hải này và lực lượng Mỹ đã hộ tống các tàu chở hàng triệu thùng dầu đi qua. Hormuz vốn là một trong những điểm nghẽn quan trọng nhất của thị trường năng lượng, với khoảng 1/5 lượng dầu và khí đốt toàn cầu đi qua khu vực này.
Tuy nhiên, dữ liệu theo dõi tàu cho thấy, hoạt động hàng hải vẫn cách xa trạng thái bình thường. Reuters ghi nhận cuối tuần qua chỉ có 14 tàu chở hàng hóa đi qua Hormuz, gồm 4 tàu rời Vịnh và 10 tàu đi vào, thấp hơn mức trung bình 14 tàu/ngày trong 10 ngày trước đó. Đến ngày 15/9, số tàu được ghi nhận qua eo biển thậm chí giảm xuống chỉ còn 4, trong đó không có tàu chở dầu thô siêu lớn hoặc tàu chở khí LNG.
Trước khi cuộc chiến với Iran bùng phát ngày 28/2, khoảng 125 tàu đi qua Hormuz mỗi ngày, vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu thô và LNG toàn cầu.
Các số liệu theo dõi tàu vẫn có độ trễ và không hoàn toàn phản ánh lưu lượng thực tế, bởi một số tàu có thể tắt hệ thống nhận dạng tự động (AIS). Dù vậy, khoảng cách lớn giữa mức hiện tại và trạng thái trước xung đột cho thấy hoạt động vận tải vẫn chịu ảnh hưởng đáng kể.
Iran cũng bác bỏ tuyên bố của Mỹ về việc kiểm soát Hormuz. Tehran khẳng định họ kiểm soát quyền ra vào tuyến đường thủy và đã thiết lập một khu vực hạn chế hàng hải mới. Điều này khiến các chủ tàu và nhà vận chuyển phải cân nhắc thêm về rủi ro an ninh trước khi đưa tàu qua khu vực.
Một tuyến xuất khẩu quan trọng khác của Ả Rập Xê Út cũng vừa bị gián đoạn khi đường ống Đông-Tây, nối các khu vực sản xuất dầu ở phía đông với cảng Yanbu bên Biển Đỏ, tạm thời đóng cửa sau một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái mà Riyadh cho rằng xuất phát từ Iraq.
Tuyến đường này cho phép quốc gia này đưa dầu ra thị trường mà không cần đi qua eo biển Hormuz, nên sự cố làm suy yếu phương án dự phòng quan trọng của thị trường và có thể đe dọa khoảng 4% nguồn cung dầu toàn cầu nếu kéo dài.
Thị trường thiếu “tấm đệm” nguồn cung
Đây là lý do giá dầu vẫn tăng ngay cả khi Mỹ cho rằng lưu lượng qua Hormuz đang được cải thiện.
Theo các chuyên gia được Al Jazeera dẫn lời, thị trường hiện phải đối mặt với ba vấn đề cùng lúc: lưu lượng qua Hormuz vẫn thấp, các tuyến thay thế cũng dễ bị tấn công và lượng dầu dự trữ có khả năng hấp thụ cú sốc nguồn cung đang giảm.
Christopher Haines, Giám đốc toàn cầu phụ trách dầu mỏ tại Energy Aspects, cho rằng lượng dầu vận chuyển qua Hormuz vẫn thấp đáng kể so với trước xung đột. Trong khi đó, các kho dự trữ dầu toàn cầu từng đóng vai trò như một “tấm đệm” cho thị trường trong những tháng đầu của cuộc khủng hoảng nay đã suy giảm.
Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR) của Mỹ cũng không còn nhiều dư địa để tiếp tục xả kho sau các đợt cung ứng trước đó. Trong khi đó, nhu cầu dầu tại châu Á có thể tăng khi mùa đông đến gần, buộc các nhà máy lọc dầu phải duy trì lượng mua nguyên liệu cao hơn.
Điều này khiến thị trường phải sử dụng giá cả như một công cụ để cân bằng cung – cầu. Khi nguồn cung khó tăng nhanh, giá dầu càng cao sẽ tạo áp lực giảm nhu cầu và khuyến khích các nhà sản xuất cũng như nhà kinh doanh đưa thêm hàng ra thị trường.
Một dấu hiệu khác là thị trường kỳ hạn đang duy trì mức giá cao hơn giá giao ngay. Theo chuyên gia Chris Beauchamp của IG Group, cấu trúc này cho thấy giới giao dịch vẫn tính đến khả năng tình trạng gián đoạn nguồn cung kéo dài.
Bế tắc ngoại giao làm gia tăng bất định
Trong khi thị trường chờ đợi dòng chảy dầu trở lại bình thường, các nỗ lực ngoại giao cũng chưa tạo được bước đột phá.
Cuộc họp giữa Iran và các quốc gia vùng Vịnh tại Oman, dự kiến bàn về những tuyến hàng hải tạm thời qua Hormuz, đã bị hoãn. Tehran cho biết, Ả Rập Xê Út yêu cầu trì hoãn cuộc họp, trong khi Riyadh được cho là muốn sửa đổi một số nội dung của đề xuất.
Kế hoạch Iran-Oman hướng tới việc thiết lập các tuyến ra vào tạm thời cho tàu thương mại, nhưng bản thân Tehran cũng nhấn mạnh đây không đồng nghĩa với việc Hormuz được mở cửa hoàn toàn.
Trong khi đó, Mỹ chưa cho thấy dấu hiệu thay đổi đáng kể trong chính sách đối với Iran. Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright cho rằng kỳ vọng về một thỏa thuận với Tehran vào thời điểm hiện tại là không thực tế.
Vì vậy, tuy Mỹ có thể hỗ trợ quân sự và hộ tống tàu qua một phần tuyến hàng hải, điều đó chưa thể khiến tuyến vận tải thương mại trở lại bình thường.
Đối với thị trường dầu, đây là khác biệt quan trọng. Một eo biển được bảo vệ về mặt quân sự chưa chắc đã là một tuyến hàng hải có rủi ro đủ thấp để các chủ tàu và doanh nghiệp vận tải hoạt động như trước.
Chừng nào lưu lượng qua Hormuz chưa phục hồi bền vững, các tuyến thay thế còn đối mặt với nguy cơ tấn công và triển vọng ngoại giao chưa rõ ràng, thị trường vẫn phải cộng thêm một khoản “phí rủi ro” vào giá dầu. Đây là lý do dầu Brent vẫn đứng trên 100 USD/thùng, bất chấp những tuyên bố rằng hoạt động vận tải qua Hormuz đang dần được khơi thông.
