Đây là thông tin được ông Nguyễn Ngọc Bảo, Phó Cục trưởng Cục Xuất bản, in và phát hành cho biết tại Hội nghị quán triệt và triển khai các giải pháp thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg về việc thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, vừa diễn ra tại Hà Nội.
Hành vi vi phạm ngày càng tinh vi, phức tạp
Theo ông Bảo, nhiều nhà xuất bản và doanh nghiệp phát hành cho biết doanh thu có thể giảm từ 20-30% do tình trạng phát tán trái phép xuất bản phẩm điện tử. Nhưng nguy hại hơn, vi phạm bản quyền còn làm suy giảm động lực đầu tư phát triển nội dung số, hạn chế khả năng tái đầu tư công nghệ và ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường đầu tư, kinh doanh lành mạnh trong lĩnh vực xuất bản.
Trước đây, các hành vi vi phạm chủ yếu là in lậu, photocopy trái phép hoặc scan sách giấy để chia sẻ file PDF trên website, diễn đàn trực tuyến. Hiện nay, các đối tượng vi phạm đã tận dụng mạng xã hội, ứng dụng di động, nền tảng xuyên biên giới và sàn thương mại điện tử để phát tán, khai thác hoặc kinh doanh xuất bản phẩm trái phép dưới nhiều hình thức.
Các hành vi vi phạm phổ biến hiện nay gồm: Chia sẻ trái phép file PDF, audiobook; đăng tải toàn bộ nội dung sách dưới hình thức “review”, “chia sẻ kiến thức”; phát sóng trực tiếp việc đọc toàn bộ nội dung xuất bản phẩm trên mạng xã hội hoặc giả mạo nhà xuất bản/đơn vị phát hành để kinh doanh sách giả, sách lậu với giá thấp.
Đáng chú ý, nhiều hành vi vi phạm đã chuyển từ sao chép đơn lẻ sang khai thác nội dung có tổ chức, gắn với cơ chế tạo lượt xem, tương tác và doanh thu trên nền tảng số. Một số website và tài khoản mạng xã hội thường xuyên thay đổi tên miền, sử dụng máy chủ đặt ở nước ngoài hoặc che giấu thông tin định danh nhằm gây khó khăn cho công tác phát hiện và xử lý vi phạm.
Tuy nhiên, phần lớn các trường hợp mới dừng ở mức phản ánh dấu hiệu vi phạm, chưa hoàn thiện được hồ sơ và chứng cứ để xử lý theo quy định. Điều này cho thấy việc thu thập, lưu trữ và chuẩn hóa chứng cứ số vẫn là khó khăn lớn trong công tác xử lý vi phạm bản quyền trên môi trường mạng.
Cần thực hiện đồng bộ các giải pháp
Trong thời gian qua, các cơ quan chức năng đã tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm trong lĩnh vực xuất bản, in và phát hành. Theo số liệu của Cục Xuất bản, in và phát hành, giai đoạn 2015-2022, cơ quan chức năng đã ban hành 656 quyết định xử phạt vi phạm hành chính với tổng số tiền xử phạt hơn 6,27 tỷ đồng; thu hồi, tịch thu và tiêu hủy hàng trăm nghìn xuất bản phẩm vi phạm cùng nhiều tài liệu in và tang vật liên quan.
Dù vậy, công tác bảo vệ bản quyền số hiện vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Đặc biệt, khả năng chống sao chép tuyệt đối trên môi trường số vẫn gặp nhiều thách thức do các đối tượng vi phạm liên tục thay đổi phương thức, thủ đoạn và tận dụng công nghệ để vượt qua các lớp bảo vệ kỹ thuật.
Đặc biệt, việc xử lý vi phạm trên các nền tảng xuyên biên giới hoặc nền tảng đặt máy chủ ngoài lãnh thổ Việt Nam vẫn còn nhiều vướng mắc về kỹ thuật, thẩm quyền và cơ chế phối hợp thực thi pháp luật.
Thực tế này cho thấy công tác phòng, chống xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực xuất bản trên không gian mạng cần được triển khai đồng bộ hơn. Nhiều chuyên gia và đại diện doanh nghiệp ngành xuất bản đề xuất tăng cường cơ chế phối hợp liên ngành giữa cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp viễn thông và các nền tảng trung gian nhằm phát hiện, xử lý nhanh vi phạm trên môi trường số.
Ông Nguyễn Ngọc Bảo cho rằng, để triển khai hiệu quả Công điện số 38/CĐ-TTg, ngành xuất bản cần tiếp tục đầu tư, phát triển nền tảng công nghệ bảo vệ bản quyền số; thúc đẩy các giải pháp “Make in Vietnam” phục vụ quản trị dữ liệu và truy vết vi phạm.
Bên cạnh đó, ngành xuất bản cần đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức xã hội về quyền sở hữu trí tuệ, xây dựng thói quen sử dụng xuất bản phẩm có bản quyền, góp phần hình thành môi trường xuất bản số lành mạnh, an toàn và phát triển bền vững.
Theo ông Nguyễn Nguyên, Cục trưởng Cục Xuất bản, in và phát hành, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, bảo vệ bản quyền xuất bản phẩm điện tử không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là điều kiện quan trọng để bảo vệ môi trường sáng tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp nội dung số và xây dựng ngành xuất bản phát triển bền vững.
Do đó, việc triển khai Công điện số 38/CĐ-TTg cần gắn kết đồng bộ ba nhóm giải pháp gồm hoàn thiện pháp lý và chế tài; tăng cường giám sát, phối hợp liên ngành; đồng thời hỗ trợ các chủ thể quyền tự bảo vệ, thu thập chứng cứ và ứng dụng công nghệ để phòng ngừa, xử lý vi phạm.
Trong thời gian tới, các nhà xuất bản và đơn vị phát hành xuất bản phẩm điện tử cần chủ động đầu tư các giải pháp kỹ thuật và công nghệ nhằm bảo vệ bản quyền xuất bản phẩm điện tử; nâng cao năng lực quản trị dữ liệu số; tăng cường phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước trong phát hiện, xử lý vi phạm; góp phần xây dựng môi trường xuất bản số lành mạnh, an toàn và phát triển bền vững.
