Làng Sơn Đồng, huyện Hoài Đức (Hà Nội) lâu nay nổi tiếng với nghề truyền thống tạc tượng, làm hoành phi câu đối và đồ thờ cúng... Đồng thời, nơi đây cũng có rất nhiều ngôi nhà cổ nằm sâu trong đường làng ngõ xóm, thậm chí nhiều ngôi nhà còn mang đậm nét kiến trúc cổ thời phong kiến.
Nổi tiếng nhất trong làng Sơn Đồng có lẽ là ngôi nhà cổ gỗ lim hơn 350 năm của dòng họ Nguyễn Viết. Ngôi nhà cổ này không được ghi chép trong chính sử, nhưng qua bao thế hệ người dân làng Sơn Đồng nói chung và dòng họ Nguyễn Viết nói riêng vẫn truyền miệng cho nhau nghe về niên sử của ngôi nhà.
Cổng dẫn vào ngôi nhà cổ hơn 350 năm tại làng Sơn Đồng, huyện Hoài Đức, Hà Nội - Ảnh: Đình Trung
Sân trước của ngôi nhà cổ của vợ chồng gia chủ Nguyễn Viết Vy
Theo ghi nhận, ngôi nhà cổ của ông Nguyễn Viết Vy rộng hơn 130m2, nhìn bên ngoài cũng như biết bao ngôi nhà cổ khác, nhưng nơi đây là điểm đến của không ít các nhà báo và thậm chí là nơi nghiên cứu của các nhà sử học.
Theo chia sẻ của gia chủ Nguyễn Viết Vy, ngôi nhà cổ này được xây dựng từ năm 1670 với 5 gian, 2 chái (dài 18,5m, rộng 7,2m), chủ yếu bằng gỗ lim và mang phong cách của những ngôi nhà thời phong kiến. Ngôi nhà được quan Đô đốc Nguyễn Công Triều xây dựng để trả ơn cứu mạng của quan Thượng thư Nguyễn Viết Thứ.
Hình ảnh bên trong ngôi nhà cổ được dựng "thần tốc" trong 1 đêm ở Hà Nội
Theo ghi nhận, phần cửa của ngôi nhà cổ của gia chủ Nguyễn Viết Vy được thay mới do lâu năm bị cong vênh, mối mọt làm hư hỏng - Ảnh: Đình Trung
Vào bên trong ngôi nhà cổ, bức hoành phi với ba chữ vàng "Đức Giã Viễn" được viết bằng tiếng Hán Nôm thời xưa vô cùng nổi bật giữa trung tâm
Cận cảnh không gian thờ phụng ngôi nhà cổ
Theo gia chủ, ngôi nhà được dựng năm 1670 với 5 gian, 2 chái, chủ yếu bằng gỗ.
Điểm đặc biệt của ngôi nhà là toàn bộ cửa, kèo được làm hoàn toàn bằng gỗ lim nên dù đã trải qua gần 350 năm chất gỗ vẫn tốt
Phần đầu hồi của nhà cổ bằng gỗ lim được làm bằng kĩ thuật ghép mộng tinh xảo, hoàn toàn làm bằng thủ công. Nhiều lớp gỗ xếp chồng lên nhau, liên kết thành một khối thống nhất mà không cần đến đinh hay keo dán.
Trải qua hơn 350 năm, một số chi tiết trên vách nhà (không làm bằng gỗ lim) đã bị mối mọt
Cột nhà bị mối mọt ăn theo thời gian
Gia chủ Nguyễn Viết Vy cho biết: "Đến hiện tại ngôi nhà đã được đại tu 2 lần vào các năm 1975 và 1995. Phần mái, nền nhà và vách gỗ bị hư hỏng đã được sửa chữa, thay thế và bổ sung thêm để giữ nét cổ của ngôi nhà thời phong kiến. Đặc biệt, phần khung nhà được làm hoàn toàn bằng gỗ lim và vẫn dùng tốt".
Ông Viết Vy kể lại, ngôi nhà này do cụ Thượng ở dưới Đông Lao làm tri ân cụ Thượng nhà. Còn huyền tích xây dựng 1 đêm, ông Vy cho biết: "Theo các cụ kể lại, vào chiều năm 1670, người dân làng Sơn Đồng thấy một đoàn tùy tùng cả trăm người cùng voi, ngựa, trâu kéo theo gỗ, đá, ngói… đến mảnh đất nhà quan Thượng thư Nguyễn Viết Thứ. Họ đẽo gỗ, đào đất, dựng khung nhà suốt đêm. Ánh đuốc sáng rực cả một vùng.
Đến sáng sớm hôm sau, người dân tò mò đến xem thì bất ngờ thấy ngôi nhà sừng sững trước mắt, người dân ai nấy đều bất ngờ. Ngôi nhà 5 gian, 2 chái, dài 18,5m, rộng 7,2m (hơn 133m2); cột kèo toàn bằng gỗ lim; nền nhà lát gạch nâu bóng; bộ hoành phi, câu đối sơn son thiếp vàng mới tinh tươm…".
Hình ảnh lưu giữ quá trình tu sửa ngôi nhà cổ
Vợ ông Nguyễn Viết Vy nhớ lại thời điểm tu sửa ngôi nhà với bao kỉ niệm - Ảnh: Đình Trung
Một số hình ảnh ngôi nhà cổ tu sửa được gia chủ và con cháu cất giữ
Ông Nguyễn Viết Vy (82 tuổi) – chủ nhân ngôi nhà chia sẻ, ngôi nhà đã được đại tu 2 lần vào các năm 1975 và 1995...
... Phần mái, nền nhà, vách gỗ bị hư hỏng đã được sửa chữa, thay thế, duy trì, còn phần khung nhà làm hoàn toàn bằng gỗ lim vẫn dùng tốt
Ngôi nhà là chứng nhân lịch sử, là món quà quý giá của 2 vị quan thời phong kiến và cũng là nơi để giáo dục con cháu dòng họ Nguyễn Viết nhớ đến công đức của ông cha
Ông Vy cho biết, ông có tìm hiểu, "sở dĩ, quan Đô đốc có thể dựng nhà nhanh đến như vậy là do thôn Đông Lao bấy giờ đang dựng đình. Thế là cột, kèo, các thứ chuẩn bị để dựng đình được chuyển hết lên đây dựng nhà nên mới nhanh như vậy, chứ nếu đục đẽo từ đầu thì không thể kịp trong một đêm được".
Trải qua hơn 350 năm (1670-2022), ngôi nhà cổ vẫn giữ nguyên vẹn nét kiến trúc cổ. Các cột, kèo, hoành phi câu đối bằng gỗ lim vẫn vững chãi cùng thời gian. Ông Viết Vy nói, ngôi nhà cổ này được giữ lại đến bây giờ là một kỳ tích lịch sử, tính đến hiện tại trải qua 11 đời gìn giữ, và sẽ truyền cho các thế hệ con cháu ông sau này.
Đặc biệt, khi chỉ lên bức hoành phi với ba chữ vàng "Đức Giã Viễn", ông Viết Vy nói rằng: “Tôi luôn nhắc nhở con cháu ăn ở có đức có tâm, tài năng, đức độ như hai người bạn tâm giao là cha ông chúng tôi Nguyễn Viết Thứ và Nguyễn Công Triều”.
