Đi lùi dưới biển kiếm “lộc biển”
Những ngày đầu tháng 10, khi trời mới tờ mờ sáng, bãi biển Cửa Lò (Nghệ An) đã nhộn nhịp cảnh lao động. Dưới biển, ngư dân ngâm mình vớt ruốc; trên bờ, chị em phụ nữ tất bật gánh "lộc biển" đi tiêu thụ.
Ruốc (hay còn gọi là moi) là một loài hải sản nhỏ, thường xuất hiện dày đặc khi biển động hoặc thời tiết oi bức. Khi sóng lớn, chúng theo dòng nước dạt vào bờ trú ẩn. Nắm bắt được tập tính này, ngư dân Cửa Lò đã biến những ngày thời tiết xấu tưởng chừng phải "nằm bờ" thành cơ hội gia tăng thu nhập.
Ông Nguyễn Đình Bình (60 tuổi, trú tại Cửa Lò) - một ngư dân dày dạn kinh nghiệm - cho biết ruốc biển xuất hiện quanh năm, nhưng rộ nhất là từ tháng 6 đến tháng 9 âm lịch. Khi đàn ruốc áp sát bờ, dòng nước sẽ chuyển màu rõ rệt so với xung quanh. Chỉ cần nhìn vào sự thay đổi đó, người đi biển lâu năm sẽ biết chính xác vị trí để khai thác.
Việc đánh bắt không cần thuyền to máy lớn. Ngư dân lội dọc bờ, chỉ dùng cây "nhủi" – một ngư cụ thô sơ gồm tay lưới vòm gắn cán tre. Cách làm cũng rất đặc biệt: họ thường đi "giật lùi", kéo nhủi sát mép nước để lùa đàn ruốc tự động lọt vào đáy lưới.
Thay vì dùng nhủi, cha con ông Bình lại chọn cách kéo lưới đôi. Hai người cầm hai đầu một dải lưới dài, đi rà dọc theo sát mép bờ biển một đoạn rồi cùng kéo gập lưới lại. Theo ông Bình, phương pháp này vừa đỡ mất sức vừa mang lại năng suất cao hơn hẳn.
"Hôm nay, hai cha con tôi kéo được hơn 1 tạ. Những ngày cao điểm trúng luồng, gia đình vớt được tới 4 - 5 tạ ruốc. Với giá bán tươi tại bãi dao động 20.000 - 30.000 đồng/kg, mỗi ngày chúng tôi cũng thu về vài triệu đồng để trang trải cuộc sống," ông Bình phấn khởi chia sẻ.
Theo những lão ngư giàu kinh nghiệm, nghề "săn" ruốc tuy không tốn kém vốn liếng đầu tư nhưng lại đòi hỏi sự kiên nhẫn và nền tảng thể lực tốt. Việc phải ngâm mình dưới nước biển nhiều giờ và di chuyển kéo lưới liên tục sẽ dễ vắt kiệt sức những ai không quen nghề.
Quà của biển
Với nhiều người dân Cửa Lò, ruốc vớt lên không chỉ để bán mà còn được giữ lại muối mắm, phơi khô hoặc đem biếu người thân, hàng xóm.
Ông Đinh Văn Thơ (trú tại Cửa Lò) bộc bạch: "Tôi nối nghề cha ông để lại. Ngày nhỏ, cứ hễ biển động, tôi lại theo bố ra mép sóng đẩy ruốc. Giờ có tuổi nhưng thấy ruốc về là tôi lại vác nhủi ra bãi. Đi vớt một buổi có khi thu nhập bằng cả ngày làm thuê, lại được hít thở khí biển, vận động gân cốt. Hôm nào trúng mẻ được chục ký, tôi mang chia cho bạn bè, xóm giềng coi như chút 'lộc biển' lấy thảo".
Với những lão ngư nơi đây, nghề cào ruốc tuy chẳng thể làm giàu nhưng mang lại niềm vui lao động và góp phần gìn giữ nếp sống thân thuộc của làng biển. Mỗi bình minh theo con nước, họ không chỉ có thêm nguồn thu nhập mà còn được nhận lại món quà hào phóng từ đại dương.
Những ngày trúng đậm, từng thúng ruốc tươi rói được hối hả đưa lên bãi cát. Tiếng cười nói, ngã giá rộn rã của bà con và thương lái hòa cùng tiếng sóng, vẽ nên một bức tranh mưu sinh nhộn nhịp mà thanh bình nơi phố biển.
Theo ông Thơ, cào ruốc không đơn thuần là sinh kế mà đã trở thành nếp sống, là sợi dây gắn kết người dân với truyền thống làng biển. Dẫu vậy, việc khai thác "lộc trời" trong những ngày thời tiết xấu cũng tiềm ẩn không ít rủi ro. Sóng vỗ mạnh, cát lún có thể vắt kiệt sức lực, thậm chí xô ngã những ai không quen con nước. Do đó, công việc này chỉ dành cho những người có sức khỏe dẻo dai và kỹ năng bám biển thạo nghề.
Hiện tại, ruốc tươi được thương lái thu mua tại bãi với giá 20.000 - 30.000 đồng/kg, trong khi ruốc phơi khô mang lại giá trị kinh tế cao hơn, dao động từ 120.000 - 150.000 đồng/kg. Những ngày rộ luồng ruốc, đi dọc các làng chài ven biển Nghệ An, đâu đâu cũng bắt gặp những phên ruốc phơi trải dài, tỏa hương vị mặn mòi đặc trưng.
Từ thức quà này, người dân đã sáng tạo nên nhiều món ngon nức tiếng như ruốc tươi xào lá chanh, ruốc rim mặn, nấu canh rau vặt hay ủ mắm ruốc – biến chúng thành thứ đặc sản níu chân du khách mỗi dịp ghé thăm Cửa Lò.
Giữa dòng chảy đô thị hóa khiến nhiều nghề truyền thống dần mai một, nghề đẩy ruốc ven bờ tại Cửa Lò vẫn bền bỉ bám rễ và được trao truyền qua các thế hệ. Những bước chân trần miệt mài trên cát, tiếng cười nói rộn rã hòa trong âm vang của sóng gió đã dệt nên một bức tranh lao động tuyệt đẹp, mang đậm cốt cách của những con người miền biển.
