Gần hai thập kỷ đi tìm đồng đội
Gần 60 năm sau trận đánh Biệt khu 24 trong Tết Mậu Thân 1968, Đại tá Trần Thanh Hòa (SN 1947, trú phường Pleiku, tỉnh Gia Lai) vẫn chưa nguôi nỗi trăn trở về những đồng đội đã ngã xuống trên chiến trường Kon Tum năm ấy. Ở tuổi xế chiều, ông cùng các nhà nghiên cứu trong Nhóm nghiên cứu hỗn hợp Việt Nam - Hoa Kỳ vẫn kiên trì lần tìm từng dấu vết, từng ký ức còn sót lại với mong muốn đưa những người lính Trung đoàn 24A trở về với đất mẹ.
Nguyên Tiểu đội trưởng Đội trinh sát Trung đoàn 24A, Mặt trận Tây Nguyên, Đại tá Trần Thanh Hòa là một trong những người trực tiếp tham gia trận đánh lịch sử tại thị xã Kon Tum vào dịp Tết Mậu Thân 1968.
Theo kế hoạch tác chiến khi đó, Trung đoàn 24A được Bộ Tư lệnh Mặt trận B3 Tây Nguyên giao nhiệm vụ tiến công vào thị xã Kon Tum. Tiểu đoàn 4 đảm nhiệm mũi chủ công đánh vào Biệt khu 24; Tiểu đoàn 5 tiến công Khu 40 và Khu 41; Tiểu đoàn 6 làm lực lượng dự bị. Ông Hòa thuộc lực lượng trinh sát, có nhiệm vụ mở đường, đánh dấu hướng tiến quân và dẫn đầu đội hình tiếp cận mục tiêu.
Nhớ lại những ngày chiến đấu ác liệt, ông Hòa kể: “Đêm mùng 1 Tết, Trung đoàn 24A tiếp tục củng cố lực lượng, tổ chức đợt đột phá nhằm chi viện cho các mũi đã thọc sâu vào mục tiêu. Tuy nhiên, trước hỏa lực phản kích dữ dội của đối phương, nhiều đơn vị bên ngoài hàng rào không thể tiến sâu thêm. Trong khi đó, các mũi đã đột nhập vào Biệt khu 24 và Khu 40, 41 vẫn kiên cường bám trụ, chiến đấu suốt nhiều ngày đêm”.
“Có những đồng đội đã tiến sâu vào Biệt khu 24, Khu 40, Khu 41 rồi anh dũng hy sinh ngay trong trận đánh. Chiến sự quá ác liệt nên chúng tôi không thể đưa các anh ra ngoài để mai táng. Đến bây giờ, điều khiến tôi day dứt nhất là nhiều đồng đội năm ấy vẫn chưa được trở về với gia đình, quê hương”, ông Hòa nghẹn ngào.
Nỗi trăn trở ấy đã trở thành động lực cho hành trình kéo dài hàng chục năm của người cựu chiến binh. Sau khi nghỉ hưu, năm 2006, ông bắt đầu rong ruổi khắp các tỉnh miền Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ để tìm kiếm thông tin về đồng đội. Đến năm 2013, khi chuyển về sinh sống tại Gia Lai, ông tiếp tục phối hợp với Quân đoàn 3 (nay là Quân đoàn 34), Bộ Chỉ huy Quân sự các tỉnh Kon Tum, Gia Lai và Đắk Lắk để lần theo dấu vết những liệt sĩ hy sinh trên chiến trường Tây Nguyên.
Gần hai thập kỷ miệt mài tìm kiếm, ông Hòa hiện vẫn lưu giữ danh sách gần 2.000 liệt sĩ thuộc Mặt trận B3 Tây Nguyên. Ông đã kết nối hơn 1.000 gia đình có thân nhân nằm lại nơi chiến trường, góp phần bổ sung thông tin cho hàng trăm bia mộ còn thiếu dữ liệu và trực tiếp hỗ trợ khoảng 100 gia đình đưa hài cốt liệt sĩ trở về quê hương.
Dẫu vậy, trong lòng người cựu chiến binh vẫn còn một khoảng trống chưa thể lấp đầy. Đó là những đồng đội thuộc Trung đoàn 24A hy sinh trong trận đánh Tết Mậu Thân tại Kon Tum vẫn chưa được quy tập về nghĩa trang liệt sĩ. Không từ bỏ hy vọng, ông tìm đến các đội quy tập hài cốt liệt sĩ, hội cựu chiến binh và những nhân chứng còn sống để lần tìm từng manh mối nhỏ nhất.
Lần theo ký ức chiến tranh, mở từng mét đất tìm đồng đội
Năm 2021, Nhóm nghiên cứu hỗn hợp Việt Nam - Hoa Kỳ tiếp nhận nhiều hình ảnh, tư liệu do các cựu binh Mỹ từng tham chiến tại thị xã Kon Tum cung cấp. Từ những tư liệu ấy, nhóm nghiên cứu đã phối hợp với ông Hòa đối chiếu, xâu chuỗi ký ức của các nhân chứng nhằm xác định khu vực nghi chôn cất các liệt sĩ tại tuyến đường Trường Chinh, nay thuộc phường Đăk Cấm và phường Kon Tum, tỉnh Quảng Ngãi.
Ngày 29/5 vừa qua, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi công bố nhiều bằng chứng, tư liệu quan trọng liên quan đến khu vực nghi có mộ tập thể liệt sĩ hy sinh năm 1968 tại đường Trường Chinh. Qua đánh giá ban đầu, cơ quan chức năng nhận định có các rãnh mộ nằm ở phía Bắc và phía Nam tuyến đường. Đây được cho là nơi an táng từ 70 đến 90 chiến sĩ thuộc Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 24A, hy sinh ngày 2/2/1968, sai số trước hoặc sau một ngày.
Đầu tháng 6, Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Quảng Ngãi chính thức triển khai công tác khai quật, tìm kiếm tại khu vực này. Những ngày qua, hơn 30 cán bộ, chiến sĩ Đội K53 thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi đã mở rộng phạm vi tìm kiếm bằng cách đào các rãnh ngang vuông góc với đường Trường Chinh.
Sau khi sử dụng phương tiện cơ giới bóc tách lớp nhựa đường và bê tông kiên cố trên bề mặt, lực lượng làm nhiệm vụ chuyển sang đào thủ công nhằm hạn chế tối đa sự xáo trộn các dấu vết còn lưu lại dưới lòng đất. Từng nhát cuốc, từng lớp đất được bóc tách đều được thực hiện với sự cẩn trọng đặc biệt.
“Quá trình tìm kiếm, cán bộ, chiến sĩ kiên trì bóc tách từng khối đất, tỉ mỉ quan sát những dấu hiệu bất thường với hy vọng không bỏ sót bất kỳ manh mối nào. Mọi thông tin phát hiện sẽ được báo cáo sau khi có kết quả kiểm tra, xác minh chính thức”, đại diện Đội K53 cho biết.
Để phục vụ công tác tìm kiếm, chính quyền địa phương cũng huy động nhiều lực lượng tham gia hỗ trợ. Ông Nguyễn Xuân Ninh - Chủ tịch UBND phường Đăk Cấm thông tin: “Địa phương đã thành lập tổ công tác phối hợp với Đội K53 trong quá trình tìm kiếm trên tuyến đường Trường Chinh. Tổ công tác do Phó Chủ tịch Thường trực UBND phường Đăk Cấm làm tổ trưởng, cùng các tổ trưởng tổ dân phố 7, 8 và 9 tham gia.
Trong quá trình Đội K53 thực hiện nhiệm vụ, tổ công tác đã phối hợp chặt chẽ với Công an và Ban Chỉ huy Quân sự phường để bảo đảm an ninh trật tự, giăng dây ngăn cách, phân luồng giao thông tại các đoạn đường đang đào rãnh”.
Những ngày này, Đại tá Trần Thanh Hòa gần như không rời hiện trường. Người lính năm xưa lặng lẽ đứng bên những hố đào, dõi theo từng mét đất được mở ra. Mỗi nhát cuốc vang lên như đánh thức những ký ức của một thời khói lửa, nơi biết bao đồng đội của ông đã ngã xuống khi tuổi đời còn rất trẻ.
Gần 60 năm đã trôi qua kể từ mùa Xuân Mậu Thân năm ấy. Chiến tranh đã lùi xa, nhưng lời hứa với những người đồng đội nằm lại chiến trường vẫn còn nguyên vẹn trong trái tim người cựu binh Trần Thanh Hòa. Và ở tuổi xế chiều, ông vẫn kiên trì chờ đợi, hy vọng một ngày không xa những người lính Trung đoàn 24A sẽ được gọi đúng tên mình và trở về trong vòng tay của Tổ quốc, gia đình sau gần sáu thập kỷ mòn mỏi đợi chờ.
