Dầu động cơ giữ vai trò quan trọng trong việc bôi trơn các chi tiết bên trong máy và ngăn nhiệt độ tăng quá mức. Đây là hỗn hợp không thể thiếu để động cơ vận hành trơn tru, dù việc thay dầu không trực tiếp làm tăng công suất như nhiều người kỳ vọng.
Điều dễ nhận thấy là dầu khi mới châm có màu vàng óng, nhưng sau một thời gian sử dụng lại chuyển sang nâu đậm hoặc đen khi xả ra trong mỗi kỳ thay dầu.
Có nhiều yếu tố khiến dầu đổi màu, trong đó có quá trình biến thiên nhiệt độ. Dầu động cơ có thể đạt hơn 219 độ F trong điều kiện vận hành thông thường, rồi nguội lại khi xe tắt máy. Sự thay đổi nhiệt liên tục này làm một số thành phần phụ gia trong dầu bị sậm màu.
Quá trình oxy hóa dầu, tức phản ứng giữa phân tử dầu và oxy, cũng góp phần làm dầu tối màu hơn, đặc biệt khi động cơ hoạt động ở nhiệt độ cao. Khi oxy kết hợp với dầu, cấu trúc phân tử bị phá vỡ và dầu sẽ đậm màu theo thời gian.
Dầu động cơ còn chứa phụ gia có nhiệm vụ làm sạch các cặn bẩn như mạt kim loại, muội than và mảng bám carbon. Những tạp chất này sẽ được cuốn theo dầu trong quá trình tuần hoàn, khiến dầu từ màu vàng ban đầu chuyển sang màu đậm hơn.
Các công nghệ xử lý dầu thải có thể loại bỏ tạp chất và làm dầu sáng màu trở lại, nhưng đó chỉ là quá trình tái chế.
Việc dầu sẫm màu là bình thường, nhưng có những dấu hiệu cần lưu ý
Nhiều người nhầm tưởng rằng chỉ cần nhìn màu dầu là biết khi nào phải thay. Trong thực tế, dầu đổi màu nhanh sau khi thay có thể đơn giản là do dầu đã kịp làm nhiệm vụ cuốn sạch cặn bẩn trong động cơ.
Đây cũng là lý do các hãng xe đưa ra lịch bảo dưỡng cụ thể để giúp chủ xe biết thời điểm thay dầu phù hợp, thay vì chỉ dựa vào màu sắc. Tuy nhiên, vẫn có một số tình trạng cho thấy chủ xe cần đưa xe đi kiểm tra.
Độ nhớt là yếu tố quan trọng và mỗi động cơ đều yêu cầu loại dầu có độ nhớt phù hợp. Nếu dầu trở nên đặc hơn nhiều so với bình thường, điều đó cho thấy dầu đang bị quá tải vì cặn bẩn và cần được thay thế.
Một dấu hiệu nghiêm trọng hơn là dầu xuất hiện màu nâu sữa và có bọt. Trường hợp này thường cho thấy dung dịch làm mát đã rò rỉ và trộn vào dầu, làm giảm khả năng bôi trơn cũng như bảo vệ động cơ. Đây là tình huống cần xử lý sớm để tránh hư hỏng nặng.
Động cơ diesel khiến dầu đen nhanh hơn động cơ xăng
Động cơ xăng và động cơ diesel có nhiều khác biệt, từ cơ chế đánh lửa đến quá trình đốt cháy. Dù động cơ diesel có ưu điểm về mô-men xoắn và hiệu quả nhiên liệu, nhiên liệu diesel lại cháy bẩn hơn xăng và tạo nhiều muội than hơn do tỷ số nén cao.
Các hệ thống xử lý khí thải hiện đại như bộ lọc hạt diesel giúp đốt bớt lượng muội này, nhưng trong quá trình vận hành vẫn sản sinh rất nhiều muội than, khiến dầu có thể đổi màu chỉ sau một ngày thay mới.
Lượng muội này có thể len qua khe xéc-măng và hòa vào dầu động cơ. Khi dầu cuốn theo muội than, màu sắc sẽ sẫm đi rõ rệt. Đây là ví dụ cho thấy màu dầu không phải lúc nào cũng là thước đo chính xác để xác định thời điểm thay dầu. Trong nhiều trường hợp, dầu vẫn còn khả năng bôi trơn tốt dù đã chuyển sang màu đen.
