Trước đây, Việt Nam chủ yếu thu hút đầu tư bằng các ưu đãi về thuế, tiền thuê đất và miễn, giảm nghĩa vụ tài chính. Tuy nhiên, khi thuế tối thiểu toàn cầu được áp dụng và cạnh tranh thu hút các dự án chiến lược ngày càng gay gắt, những ưu đãi này không còn là công cụ duy nhất. Thay vào đó, các chính sách hỗ trợ trực tiếp hoặc hỗ trợ dựa trên chi phí và kết quả thực hiện dự án đang trở nên quan trọng hơn.
Với cơ chế này, nhà đầu tư thường phải bỏ vốn và thực hiện các cam kết trước, chẳng hạn về công nghệ, nghiên cứu và phát triển (R&D), nhân lực, chuỗi cung ứng hoặc phát triển bền vững. Sau đó, nhà đầu tư mới được xem xét hỗ trợ theo các điều kiện của pháp luật.
Góp ý đối với dự thảo Luật Đầu tư sửa đổi, Luật sư Nguyễn Hồng Chung, Phó Chủ tịch Thường trực Liên chi hội Tài chính Khu công nghiệp Việt Nam (VIPFA), Chủ tịch Công ty Luật DVL Lawfirm cho biết: Điều 17 của Dự thảo đã tiếp cận chính sách ưu đãi và hỗ trợ đầu tư theo hướng gắn với kết quả thực hiện dự án và cam kết của nhà đầu tư.
Cụ thể, khoản 4, Điều 17 quy định các nguyên tắc về điều kiện, tiêu chí, thời hạn hỗ trợ; cam kết về công nghệ, R&D, nhân lực và chuỗi cung ứng; trách nhiệm báo cáo, đánh giá; cũng như việc thu hồi, điều chỉnh hoặc chấm dứt hỗ trợ nếu nhà đầu tư không đáp ứng yêu cầu. Dự thảo cũng quy định việc lựa chọn chính sách có lợi nhất khi nhiều chính sách cùng áp dụng cho một khoản mục.
Tuy nhiên, theo ông Chung, Dự thảo chưa làm rõ cách xử lý trường hợp nhà đầu tư đã được cơ quan có thẩm quyền quyết định hỗ trợ, vẫn đáp ứng đầy đủ điều kiện và cam kết, nhưng chính sách thay đổi trong thời gian hỗ trợ khiến quyền lợi đã được xác lập bị giảm hoặc chấm dứt.
“Đây là khoảng trống cần được xử lý ngay trong quy định về nguyên tắc áp dụng ưu đãi và hỗ trợ đầu tư đặc biệt, nhằm hạn chế tranh chấp về tính ổn định chính sách và trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền”, ông nói.
Vì vậy, Luật sư Nguyễn Hồng Chung đề nghị bổ sung điểm e vào khoản 4, Điều 17 của Dự thảo.
Cụ thể, trường hợp nhà đầu tư đáp ứng đầy đủ các tiêu chí, điều kiện và cam kết làm căn cứ hưởng hỗ trợ, khoản hỗ trợ chi phí đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định hợp pháp được bảo đảm thực hiện theo nội dung, điều kiện và thời hạn đã được quyết định.
Trường hợp pháp luật thay đổi làm giảm hoặc chấm dứt quyền hưởng hỗ trợ đã được xác lập, nhà đầu tư được tiếp tục áp dụng chính sách hỗ trợ đã được quyết định cho thời gian hỗ trợ còn lại hoặc được xem xét áp dụng biện pháp hỗ trợ khác nhằm bảo đảm lợi ích tương đương theo nguyên tắc, điều kiện, thẩm quyền và trình tự do Chính phủ quy định.
Việc bảo đảm hỗ trợ không áp dụng đối với trường hợp nhà đầu tư không còn đáp ứng điều kiện hưởng hỗ trợ, vi phạm cam kết hoặc có hành vi gian lận trong việc xác lập, thực hiện quyền hưởng hỗ trợ.
Chính phủ quy định việc xử lý các trường hợp cần điều chỉnh chính sách hỗ trợ vì lý do quốc phòng, an ninh, tình trạng khẩn cấp hoặc lợi ích công cộng đặc biệt quan trọng theo quy định của pháp luật.
Ngoài Điều 17, Luật sư Nguyễn Hồng Chung cũng đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát đồng bộ quy định về bảo đảm đầu tư khi pháp luật thay đổi. Khi pháp luật đã thiết lập cơ chế bảo đảm đối với ưu đãi đầu tư thì cần xem xét mở rộng hoặc làm rõ phạm vi bảo đảm đối với các khoản hỗ trợ đầu tư đã được quyết định hợp pháp.
Việc hoàn thiện cần bảo đảm sự thống nhất giữa quy định chung về bảo đảm đầu tư; quy định về hình thức hỗ trợ; quy định về ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt tại Điều 17; và các quy định chuyên ngành về Quỹ Hỗ trợ đầu tư, quản lý ngân sách nhà nước.
Luật sư Nguyễn Hồng Chung cho rằng, chính sách hỗ trợ cần được thiết lập nguyên tắc đảm bảo 2 chiều. Chiều thứ nhất, nhà đầu tư có trách nhiệm đáp ứng các điều kiện, tiêu chí và thực hiện đầy đủ các cam kết để được hưởng hỗ trợ.
Chiều thứ hai, Nhà nước bảo đảm tính ổn định và khả năng thực hiện đối với chính sách hỗ trợ đã được quyết định hợp pháp, trong phạm vi điều kiện và thời hạn được xác lập.
"Việc bổ sung nguyên tắc bảo đảm không nhằm mở rộng đối tượng hưởng hỗ trợ, bổ sung loại chi phí được hỗ trợ hoặc làm phát sinh quyền hưởng hỗ trợ đối với các dự án chưa đáp ứng điều kiện. Đề xuất chỉ hướng đến các khoản hỗ trợ đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định hợp pháp, có nội dung, điều kiện và thời hạn xác định", ông nói.
