Sáng 2/11, Quốc hội thảo luận tại tổ về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư.
Cạnh tranh khốc liệt
Giải trình trước Quốc hội về dự án Luật, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết Luật Đầu tư đã trải qua 16 lần sửa đổi.
Việc sửa đổi lần này xuất phát từ yêu cầu tiếp tục hoàn thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, thu hút nguồn lực cho phát triển kinh tế, đáp ứng mục tiêu tăng trưởng trong từng giai đoạn.
Bộ trưởng dẫn số liệu cho thấy tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2021-2025 tăng khoảng 2,21 lần. Riêng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) giải ngân bình quân mỗi năm đạt khoảng 30-40 tỷ USD, cao gấp 6-7 lần so với giai đoạn trước.
Bên cạnh yêu cầu tăng trưởng, việc sửa đổi luật còn nhằm kịp thời thể chế hóa các nghị quyết của Đảng, trong đó có những định hướng về đổi mới thu hút đầu tư nước ngoài, sửa đổi chính sách đất đai, quy hoạch không gian và tái cơ cấu nền kinh tế.
Đặc biệt, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh sức ép cạnh tranh ngày càng khốc liệt giữa các quốc gia trong khu vực và trên thế giới nhằm thu hút FDI. Các lĩnh vực Việt Nam ưu tiên thu hút đầu tư như công nghiệp điện tử, máy tính, điện thoại, chip bán dẫn và chuyển đổi số cũng là những lĩnh vực được nhiều quốc gia dành chính sách ưu đãi.
Dẫn chứng về cạnh tranh khốc liệt trong thu hút đầu tư, Bộ trưởng cho biết Philippines đã tham gia các sáng kiến thu hút đầu tư; Malaysia thiết lập nhiều hành lang, cơ chế để giới thiệu và thu hút nhà đầu tư.
Ấn Độ là đối thủ cạnh tranh trực tiếp đáng chú ý với Việt Nam trong lĩnh vực sản xuất điện thoại di động. Quốc gia này đặt tham vọng trở thành trung tâm sản xuất điện thoại di động của thế giới và đã triển khai chính sách hỗ trợ trực tiếp cho mỗi điện thoại di động được sản xuất tại nước này.
Theo Bộ trưởng, trong bối cảnh các quốc gia đều cần nguồn vốn và cùng cạnh tranh ở những lĩnh vực tương tự, Việt Nam buộc phải tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, đưa ra chính sách ưu đãi phù hợp để nâng cao sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư.
Ưu đãi phải gắn với chất lượng và kết quả thực hiện
Về định hướng chính sách, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết dự thảo luật tập trung thu hút đầu tư vào một số ngành, lĩnh vực ưu tiên, đặc biệt là đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ và chuyển đổi số.
Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo đặc biệt quan tâm đến chất lượng thu hút đầu tư, gắn hoạt động đầu tư với năng lực sản xuất trong nước. Chính sách phải hướng tới việc tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi giá trị toàn cầu và chuỗi sản xuất của các doanh nghiệp FDI.
Đối với điều kiện hưởng ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt, ngoài các tiêu chí về quy mô, thời gian và lĩnh vực ưu đãi, dự thảo cũng chú trọng kiểm soát quy mô, hiệu quả thực hiện dự án.
Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu tối đa ý kiến đại biểu Quốc hội theo hướng hỗ trợ đầu tư phải gắn với kết quả thực hiện cam kết, đồng thời bảo đảm có thể lượng hóa để kiểm tra, giám sát.
Đối với trường hợp nhà đầu tư không đáp ứng các điều kiện đã cam kết sau khi nhận hỗ trợ, cần có quy định về chấm dứt, thu hồi ưu đãi phù hợp. Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu này nhằm hạn chế phát sinh khiếu kiện, đặc biệt là tranh chấp đầu tư quốc tế, vốn rất phức tạp và khó giải quyết.
Bộ trưởng đồng tình với ý kiến của nhiều đại biểu về việc cần tổng kết, rà soát toàn diện phạm vi điều chỉnh của Luật Đầu tư.
Trong đó, cần xem xét, phân định rõ giữa điều kiện đầu tư kinh doanh và điều kiện tiếp cận thị trường, bảo đảm sự phù hợp giữa Luật Đầu tư với các luật có liên quan, đồng thời tạo tính ổn định lâu dài cho hệ thống pháp luật về đầu tư.
Đề nghị kiểm toán hằng năm đối với Quỹ Hỗ trợ đầu tư
Đề cập đến nội dung liên quan đến Quỹ Hỗ trợ đầu tư, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết việc triển khai thời gian qua được thực hiện trên cơ sở các nghị quyết của Quốc hội, trong đó có Nghị quyết 110 năm 2023 và Luật đầu tư sửa đổi, bổ sung năm 2025.
Theo Bộ trưởng, hoạt động của quỹ đến nay cơ bản đã đi vào ổn định và phát huy hiệu quả. Hằng năm, việc bổ sung nguồn vốn cho quỹ được thực hiện thông qua quy trình lập dự toán ngân sách; Chính phủ quyết định mức đầu tư tổng thể, địa phương quyết định hỗ trợ, còn cơ quan quản lý quỹ thực hiện cấp vốn.
Cách thức này nhằm bảo đảm việc sử dụng nguồn lực của quỹ có kiểm soát và hiệu quả.
Để tăng cường giám sát, Bộ trưởng đề nghị thực hiện kiểm toán nhà nước hằng năm đối với hoạt động của quỹ, đồng thời tiến hành thanh tra định kỳ, bảo đảm hoạt động của quỹ thực chất, hiệu quả và đúng quy trình.
Về điều kiện tiếp cận thị trường, Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu các ý kiến đại biểu. Đối với những điều kiện thuộc thẩm quyền của UBND các cấp, Chính phủ sẽ tổng hợp, báo cáo Quốc hội xem xét sửa đổi, bổ sung theo quy trình rút gọn, nhằm bảo đảm phù hợp và đáp ứng yêu cầu về thời gian thực hiện.
