Tương truyền, thần Cao Sơn là con trai Lạc Long Quân và Âu Cơ, sinh ngày 16/3 âm lịch, là một trong 50 người con theo mẹ lên núi, sau này trở thành bộ tướng thân cận của Sơn Tinh (tức Thánh Tản Viên). Thần Cao Sơn Đại Vương chính là Đức Thượng đẳng tối linh, vị thần linh thiêng đã phù trợ giúp giữ yên nhà nước Văn Lang cổ đại, đánh bại quân tướng của tộc người Ân.
Thần Cao Sơn còn có công phù trợ Vua Lê Tương Dực dẹp yên nạn chuyên quyền ngoại thích và giành lại ngai vàng. Do có công với nước nên thần Cao Sơn được thờ là vị thần thứ hai trong đền núi Tản (đền Và ở Sơn Tây ngày nay). Thần cũng được thờ tại đền Kim Liên và nơi này thờ phối hưởng nhị vị công chúa Tam tôn nữ động hồ Trưng Vương và Huệ Minh công chúa.
Công đức của thần Cao Sơn Đại Vương được ghi trên tấm bia đá đồ sộ, hiện dựng tại đền Kim Liên. Năm Nhâm Thìn niên hiệu Cảnh Hưng thứ 33 (tức năm 1772) trên bia đá có ghi bài minh: "Cao Sơn lừng danh, vòi vọi oai linh, hễ cầu tất ứng, ban khắp ơn lành, gặp thời vận rủi, trời sinh Thánh minh".
Lễ hội đền Kim Liên năm 2025 gồm nhiều nghi thức truyền thống. Sau nghi lễ, sau phần tế lễ, đọc chúc văn là phần dâng hương của các đại biểu, khởi chiêng, trống khai lễ. Bên cạnh đó là màn biểu diễn trống hội Thăng Long và múa cờ hội, biểu diễn màn sử thi về thần tích Cao Sơn Đại Vương, biểu diễn múa tứ linh...
Hội đền Kim Liên có nhiều trò chơi dân gian truyền thống thể hiện nét đẹp trong sinh hoạt văn hóa cộng đồng được người dân nơi đây, trân trọng, giữ gìn và trao truyền cho các thế hệ nối tiếp nhằm bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa đặc sắc của địa phương và giữ gìn thuần phong mỹ tục của vùng đất phía nam Kinh thành Thăng Long xưa.
"Với giá trị lịch sử, văn hóa, di tích đền Kim Liên, nơi phụng thờ Thượng đẳng tối linh thần Cao Sơn Đại Vương, là sự hội tụ kết tinh những giá trị văn hóa lâu đời của dân tộc. Lễ hội đền Kim Liên thể hiện truyền thống đạo lý cao cả của người Việt Nam "Uống nước nhớ nguồn"; "Ăn quả nhớ người trồng cây", tôn kính và biết ơn các vị thần có công khai thiên lập địa, chế ngự thiên nhiên, phù trợ đánh giặc cứu dân, cứu nước", lãnh đạo phường Phương Liên chia sẻ.
Với ý nghĩa về giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học và thẩm mỹ tiêu biểu, ngày 18/1/2022, di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Thăng Long tứ trấn, trong đó có đền Kim Liên được Thủ tướng Chính phủ ban hành quyết định xếp hạng là Di tích quốc gia đặc biệt.
Một số hình ảnh tại lễ hội đền Kim Liên:
Đền Kim Liên được vua Lê Tương Dực cho xây dựng năm 1509. Ngoài các giá trị đặc sắc về kiến trúc, tại đền Kim Liên hiện còn lưu giữ nhiều di vật quý giá như: Tấm bia đá khắc bài văn bia do sử thần Lê Tung soạn năm 1510, 39 đạo sắc phong của nhiều đời vua nhằm ghi nhận, ca tụng công lao của thần Cao Sơn… Đây là những di vật đặc biệt giá trị, đồng thời cũng là những "cuốn sử biên niên" ghi chép đầy đủ lịch sử xây dựng, vị thần thờ phụng trong đền, đồng thời minh chứng cho sự ra đời của ngôi đền.
