Tại buổi lễ đã công bố Quyết định số 325/QĐ-BVHTTDL ngày 12/02/2026 của Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về việc xếp hạng Di tích quốc gia đối với Đình Vị Khê, phường Vị Khê, tỉnh Ninh Bình.
Trước đó, ngày 22/01/2026, UBND tỉnh Ninh Bình đã có Tờ trình số 10/TTr-UBND đề nghị xem xét xếp hạng bốn di tích tiêu biểu trên địa bàn. Việc Đình Vị Khê được ghi danh vào hệ thống di tích quốc gia không chỉ đơn thuần là một quyết định hành chính mà là sự ghi nhận chính thức của Nhà nước đối với chiều sâu lịch sử, giá trị văn hóa và truyền thống nghề nghiệp được bồi đắp qua nhiều thế kỷ.
Đình Vị Khê tọa lạc tại tổ dân phố Vị Khê, cách trụ sở UBND phường Vị Khê khoảng 3km về phía Tây Nam, có vị trí địa lý, giao thông thuận lợi. Theo các nguồn tư liệu Hán Nôm hiện lưu giữ tại di tích như thần tích, ngọc phả, câu đối, đại tự, Vị Khê là một địa danh cổ được hình thành từ thế kỷ X với tên gọi Nguyễn Gia Trang. Đến năm Hoằng Định thứ 10 (năm 1610), chúa Trịnh Bình An Vương đổi tên thành xã Vị Giang. Đến thế kỷ XVIII xã Vị Giang đổi tên là Vị Khê.
Ngọc phả Đình Vị Khê ghi lại: sau khi đánh tan quân Nam Hán, Ngô Quyền lên ngôi năm 939 và cử danh tướng Nguyễn Công Thành về trấn giữ Sơn Nam, chiêu dân lập ấp, đặt tên cho vùng đất mới là ấp Nguyễn Gia Trang, sau đổi tên là Vị Khê. Năm Tân Mùi (năm 1211), quan Thái úy Tô Trung Từ đã đến Nguyễn Gia Trang, thấy nơi đây là vùng đất đẹp, ruộng đồng màu mỡ, dân cư thuần phác, ông đã cho lập hành cung, khuyến khích sản xuất, truyền dạy nghề trồng hoa, cây cảnh làm kế sinh sống lâu dài cho nhân dân địa phương.
Trải qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo, hiện Đình Vị Khê vẫn bảo lưu được giá trị kiến trúc truyền thống và lưu giữ một số di vật, cổ vật có giá trị như sắc phong, ngọc phả, ngai, bài vị… Đình làng là nơi thờ tự, tri ân công đức các bậc tiền nhân có công dựng làng, giữ nước, truyền dạy nghề cho nhân dân; là nơi ghi dấu nhiều sự kiện lịch sử quan trọng của địa phương trong các phong trào cách mạng, đặc biệt là thời kỳ kháng chiến chống Pháp, góp phần giáo dục truyền thống cho các thế hệ. Nơi đây còn là trung tâm trưng bày triển lãm hoa, cây cảnh diễn ra vào mỗi dịp lễ hội hàng năm.
Cùng với Lễ đón nhận Bằng xếp hạng Di tích lịch sử quốc gia, Lễ hội truyền thống làng nghề hoa cây cảnh Vị Khê chính thức được khai mạc bằng nghi thức đánh trống hội và dâng hương tưởng niệm các bậc tiền nhân, tổ nghề.
Lễ hội được tổ chức từ ngày 12 đến 16 tháng Giêng (Âm lịch) nhằm tưởng nhớ, tôn vinh công lao của Thành hoàng Hổ Mang đại vương và ông tổ nghề Tô Trung Từ.
Phần lễ gồm các nghi thức tế nam quan, tế nữ quan, rước hoa, cây cảnh về đình dâng hương. Phần hội có các hoạt động trưng bày các loại hoa quý, cây cảnh, cây thế độc đáo; thi tay nghề, tạo thế cây cảnh; biểu diễn văn nghệ và các trò chơi dân gian.
Việc Đình Vị Khê được công nhận là Di tích lịch sử quốc gia là niềm vinh dự của Đảng bộ, nhân dân phường Vị Khê, đồng thời đặt ra trách nhiệm trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị di tích theo quy định của Luật Di sản văn hóa, góp phần gìn giữ bản sắc truyền thống và xây dựng quê hương ngày càng phát triển.
