Lễ hội Chùa Long Đọi Sơn năm 2026 diễn ra từ ngày 3 đến 7/5 (tức 17-21/3 âm lịch), gồm hai phần chính là lễ và hội. Trong đó, lễ khai mạc và nghi thức dâng hương được tổ chức trang trọng vào sáng 4/5.
Riêng phần hội diễn ra liên tục trong 5 ngày với nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao, các nghi thức tâm linh truyền thống, tạo không gian sinh hoạt văn hóa đặc sắc cho cộng đồng.
Chùa Long Đọi Sơn được xây dựng trên đỉnh núi Đọi, thuộc phường Tiên Sơn, (tỉnh Ninh Bình) trong khuôn viên 2 ha vườn rừng. Chùa quay mặt về hướng Nam, “Đầu gối núi Đọi, chân dọi Tuần Vường, phát tích Đế Vương, lưu truyền Vạn Đại”.
Trên đỉnh núi linh thiêng này, năm 1054, Vua Lý Thánh Tông và Vương Phi Ỷ Lan đã chủ trì xây dựng chùa và lấy tên là Diên Linh Tự. Đời vua Lý Nhân Tông tiếp tục hưng công xây dựng, mở rộng và xây bảo tháp Sùng Thiện Diên Linh (từ năm 1118-1121). Nơi đây trở thành Đại danh lam kiêm hành cung, trung tâm Phật giáo lớn thời Lý ở nước ta.
Ngôi tháp đứng vững được 3 thế kỷ, đến đầu thế kỷ XV, giặc Minh đã phá hủy tháp khi sang xâm lược nước ta. May mắn còn sót lại tấm bia quý Sùng Thiện Diên Linh - một kiệt tác kiến trúc ghi lại toàn bộ quá trình xây dựng, ý nghĩa biểu tượng, giá trị lịch sử - văn hóa của chùa Đọi và tháp Sùng Thiện Diên Linh thời Lý.
Trải qua các triều Hậu Lê, Mạc, Nguyễn, nhân dân Đọi Sơn và khách thập phương đã hưng công khôi phục lại chùa. Sau năm 1954, chính quyền và nhân dân Đọi Sơn tiến hành tu bổ, lần lớn nhất vào năm 1958 đã hoàn tất những công trình chính tại đây. Qua những biến cố thăng trầm của lịch sử, chùa Long Đọi Sơn vẫn giữ được nét cổ kính, linh thiêng, mang đậm phong cách kiến trúc, mỹ thuật thời Lý.
Với những giá trị về lịch sử, văn hóa, khoa học tiêu biểu của Chùa Đọi Sơn, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành các Quyết định công nhận: bia Sùng Thiện Diên Linh (năm 2013) và 6 pho tượng Kim Cương thời Lý (năm 2024) là Bảo vật Quốc gia; đặc biệt là quyết định xếp hạng Chùa Đọi Sơn là Di tích Quốc gia đặc biệt vào năm 2017. Lễ hội chùa Đọi Sơn được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch quyết định ghi vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia năm 2019.
Không chỉ là hoạt động văn hóa tâm linh thường niên, lễ hội còn là dịp để tưởng nhớ công đức các bậc tiền nhân, đồng thời góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa truyền thống. Đây cũng là cơ hội để du khách trong và ngoài nước tìm hiểu về lịch sử, kiến trúc và đời sống tín ngưỡng đặc sắc của địa phương.
Thông qua các hoạt động phong phú, Lễ hội chùa Long Đọi Sơn 2026 tiếp tục khẳng định vai trò là cầu nối đưa những giá trị di sản Phật giáo đến gần hơn với cộng đồng, góp phần gìn giữ và lan tỏa “linh hồn” văn hóa dân tộc trong bối cảnh phát triển và hội nhập hiện nay.
