Trên khắp Pakistan, ngày càng nhiều hộ gia đình, doanh nghiệp và nông dân tự lắp đặt hệ thống điện mặt trời để giảm phụ thuộc vào lưới điện quá tải và nhiên liệu nhập khẩu đắt đỏ. Với nhiều người, an ninh năng lượng giờ đây không còn chỉ là câu chuyện của nhà nước, mà gắn với khả năng tự sản xuất điện.
Tại tỉnh Punjab, nông dân Haider Abbas cho biết ông đã chuyển sang sử dụng năng lượng mặt trời từ năm 2022 sau nhiều năm chịu áp lực chi phí điện và dầu diesel tăng cao. Hệ thống mới giúp ông vận hành máy móc nông nghiệp mà không phụ thuộc vào điện lưới hay nhiên liệu hóa thạch.
Ông Abbas là một trong hàng nghìn nông dân đang chuyển đổi theo hướng này. Xu hướng càng tăng mạnh sau năm 2022, khi chiến sự tại Ukraine khiến giá năng lượng toàn cầu leo thang, bộc lộ sự phụ thuộc lớn của Pakistan vào nguồn cung bên ngoài.
Không chỉ ở nông thôn, tại các đô thị như Islamabad và Rawalpindi, ngày càng nhiều mái nhà được lắp đặt pin mặt trời. Các chuyên gia nhận định sự phát triển nhanh của điện mặt trời đã giúp Pakistan giảm đáng kể nhu cầu nhập khẩu nhiên liệu, qua đó hạn chế tác động từ biến động giá toàn cầu.
Theo ông Khalid Waleed thuộc Viện Chính sách Phát triển Bền vững, sự bùng nổ này đang tạo ra “bệ đỡ” quan trọng cho hệ thống điện, giúp Pakistan tránh rơi vào một cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng hơn.
Dù vậy, thách thức vẫn còn rõ rệt. Sản lượng điện mặt trời giảm mạnh sau khi mặt trời lặn, khiến quốc gia này phải dựa vào LNG và các nhà máy nhiệt điện than - phần lớn dùng nhiên liệu nhập khẩu - để đáp ứng nhu cầu vào buổi tối.
Áp lực càng lớn trong giai đoạn cao điểm từ tháng 5 đến tháng 7, khi nhu cầu điện tăng vọt do nắng nóng. Khi không có điện mặt trời, người dân quay lại sử dụng điện lưới, buộc hệ thống phải kích hoạt các nhà máy điện dự phòng chạy bằng LNG hoặc than.
Các chuyên gia cho rằng giải pháp tiếp theo là phát triển hệ thống lưu trữ điện bằng pin, cho phép tích trữ điện mặt trời sản xuất ban ngày để sử dụng vào ban đêm.
Cựu Bộ trưởng Năng lượng Pakistan Khurram Dastgir nhận định giá pin đang giảm nhanh, mở ra khả năng kết hợp hệ thống lưu trữ với điện mặt trời. Điều này giúp các hộ gia đình và doanh nghiệp có thể duy trì nguồn điện ổn định trong thời gian dài hơn, giảm phụ thuộc vào lưới điện quốc gia.
