PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ: 'Văn hóa phải thực sự ‘soi đường, mở đường’ cho chặng phát triển mới của đất nước'

Chia sẻ với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận, PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương (kiêm Trưởng ban Lý luận phê bình văn học nghệ thuật) cho biết, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng mở ra một kỷ nguyên phát triển mới, đưa đất nước bước vào thời kỳ phát triển với tốc độ và chất lượng cao, hướng tới mục tiêu xây dựng Việt Nam hùng cường, văn minh, sánh vai với các cường quốc năm châu.

Trong tiến trình đó, văn hóa tiếp tục giữ vai trò đặc biệt quan trọng - đúng như lời Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc ngày 24/11/1946: “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”.

Văn hóa - nền tảng tinh thần và sức mạnh nội sinh

Theo PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ, bước vào chặng đường phát triển mới, đất nước đã và đang ban hành nhiều Nghị quyết quan trọng về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, hoàn thiện thể chế, phát triển kinh tế tư nhân, giáo dục - đào tạo… Trong hệ thống đó, Nghị quyết về văn hóa có vai trò “soi đường”, định hình tâm thế dân tộc, cốt cách con người Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Những vấn đề cốt lõi về văn hóa đã từng được đề cập trong Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII, Nghị quyết 33 khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam, bảo đảm phát triển bền vững đất nước. Nghị quyết về văn hóa lần này tiếp tục kế thừa, tích hợp những nội dung căn bản ấy, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu xây dựng nền văn hóa Việt Nam dân tộc, hiện đại, tiên tiến, đậm đà bản sắc.

Trong bối cảnh mới, văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn phải trở thành nguồn sức mạnh nội sinh, mở đường cho dân tộc bước vào chặng phát triển mới.

PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ cho rằng, Việt Nam đang kế thừa một kho tàng di sản văn hóa đồ sộ của cha ông qua các thời kỳ dựng nước và giữ nước. Tuy nhiên, cùng với quá trình phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế, nguy cơ tác động, xói mòn bản sắc dân tộc cũng ngày càng rõ nét.

Nghị quyết 80 -NQ/TW (về phát triển văn hóa) về văn hóa khẳng định sự phát triển của văn hóa Việt Nam phải dựa trên hệ giá trị quốc gia, giá trị văn hóa, giá trị gia đình và con người Việt Nam - những giá trị cốt lõi, không thể thiếu, tạo nên bản sắc và sự khác biệt của dân tộc.

Văn hóa Việt Nam cần bảo đảm các phẩm chất nền tảng: dân chủ, nhân văn, khoa học và đổi mới sáng tạo. So với trước đây, lần này các quan điểm, mục tiêu dài hạn và trước mắt, cùng với điều kiện thực hiện, nguồn lực và cơ chế chính sách được xác định rõ ràng, cụ thể hơn.

Công nghiệp văn hóa - điểm nhấn mới của Nghị quyết 80

Một trong những điểm mới, nổi bật của Nghị quyết 80 là việc xác định rõ vai trò của các ngành công nghiệp văn hóa. Theo PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ, đây là bước phát triển quan trọng so với các Nghị quyết trước.

Công nghiệp văn hóa được xây dựng trên nền tảng văn hóa dân tộc, vừa là nguồn lực tinh thần, vừa tạo ra giá trị vật chất, góp phần làm giàu cho đất nước, cho trí tuệ, tâm hồn và đời sống của người Việt Nam. Đó là sự kết hợp hài hòa giữa tính lãng mạn và tính hiện thực, giữa giá trị tinh thần và hiệu quả kinh tế.

Để Nghị quyết về văn hóa thực sự đi vào cuộc sống, trước hết cần có nhận thức sâu sắc và toàn diện về văn hóa. Văn hóa không chỉ là hoạt động hay sản phẩm, mà là tư duy, nhận thức và tầm nhìn phát triển.

Quan điểm của Đảng cần được thể chế hóa thành các chính sách, cơ chế và nguồn lực cụ thể. PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ nhấn mạnh, trước đây có những Nghị quyết rất đúng nhưng thiếu điều kiện bảo đảm thực hiện. Lần này, việc xác định nguồn lực và cơ chế chính sách đã rõ ràng và đầy đủ hơn.

Đặc biệt, cần chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa từ Trung ương đến cơ sở, có kiến thức, chiều sâu và tư duy mới. Không thể quản lý văn hóa theo lối cũ, mà phải tạo không gian sáng tạo, phát huy tính khai phóng của văn hóa để văn hóa thực sự “soi đường, mở đường” cho xã hội.

Những năm gần đây, các ngành công nghiệp văn hóa của Việt Nam đã đạt được những kết quả tích cực, song vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và yêu cầu phát triển. Văn hóa bao trùm mọi hoạt động của con người, vừa rộng lớn vừa có chiều sâu, đòi hỏi cách tiếp cận linh hoạt và đầu tư có trọng tâm, trọng điểm.

Bên cạnh văn hóa đại chúng, cần đặc biệt chú trọng phát triển tầng lớp tinh hoa, đội ngũ chuyên nghiệp - lực lượng có vai trò nâng tầm trí tuệ và văn hóa dân tộc. Mối quan hệ giữa đại chúng và tinh hoa là sự bổ sung lẫn nhau, trong một quá trình chọn lọc, bồi đắp và phát triển.

Hệ thống thiết chế văn hóa cần được tiếp tục hoàn thiện, song quan trọng hơn là nội dung hoạt động và con người vận hành, tránh đầu tư dàn trải, lãng phí. Đồng thời, phải có giải pháp thu hút công chúng đến với văn hóa trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt của các phương tiện nghe nhìn hiện đại.

Do đó, PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ đặc biệt nhấn mạnh vai trò của báo chí - truyền thông trong việc lan tỏa các giá trị văn hóa và tuyên truyền Nghị quyết của Đảng. Muốn lan tỏa một cách hệ thống, bài bản, liên tục và có chiều sâu, cần có đội ngũ báo chí được trang bị kiến thức đầy đủ về văn hóa và công nghiệp văn hóa.

Theo ông, cần tổ chức các lớp bồi dưỡng, tập huấn chuyên sâu cho nhà báo, với sự tham gia của các chuyên gia, nhằm giúp báo chí tuyên truyền Nghị quyết một cách bài bản, khoa học, tránh tình trạng manh mún, rời rạc.

Chỉ khi văn hóa được nhận thức đúng, đầu tư đúng và lan tỏa đúng cách, mới có thể trở thành sức mạnh nội sinh bền vững, đồng hành cùng đất nước trên con đường phát triển nhanh, toàn diện và lâu dài.