Trao đổi với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Sửu, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Huế bày tỏ quan tâm đến tính minh bạch trong quá trình xây dựng và thực hiện chính sách. Những quy định tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích của người dân và doanh nghiệp cần được công khai, giải trình đầy đủ.
Đô thị phát triển phải dựa trên một hành lang pháp lý rõ ràng
+ Thưa đại biểu Quốc hội, dự án Luật Phát triển đô thị được xây dựng trong bối cảnh yêu cầu phát triển các đô thị ngày càng lớn. Theo bà, đâu là vấn đề cần được đặt lên hàng đầu khi xây dựng khung pháp lý cho lĩnh vực này?
- Theo tôi, trước hết phải tạo được một hành lang pháp lý đủ rõ, đủ đồng bộ và có tính ổn định để các đô thị có thể chủ động phát triển trong dài hạn.
Đô thị không phải là một công trình riêng lẻ mà là một hệ thống gồm quy hoạch, hạ tầng, nhà ở, giao thông, môi trường, các dịch vụ thiết yếu và đời sống của người dân… Một quyết định trong lĩnh vực này thường kéo theo nhiều tác động ở các lĩnh vực khác. Vì vậy, nếu quy định pháp luật còn chồng chéo, mỗi nơi hiểu và áp dụng một cách thì rất khó tạo ra một quá trình phát triển thống nhất.
Tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội đang xem xét, lấy ý kiến để hoàn thiện, thông qua Dự án Luật Phát triển đô thị. Tôi cho rằng, trong quá trình hoàn thiện dự án Luật, cần tiếp tục rà soát để bảo đảm sự tương thích với các luật có liên quan, nhất là những quy định về nhà ở, đầu tư, quy hoạch và đất đai. Khi hệ thống pháp luật thống nhất thì chính quyền địa phương mới có cơ sở để tổ chức thực hiện, doanh nghiệp có thể dự liệu được quá trình đầu tư, còn người dân cũng biết rõ quyền và nghĩa vụ của mình.
Một điều tôi đặc biệt quan tâm là tính minh bạch trong quá trình xây dựng và thực hiện chính sách. Những quy định tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích của người dân và doanh nghiệp cần được công khai, giải trình đầy đủ. Đây không chỉ là yêu cầu về thủ tục mà còn là điều kiện để tạo sự đồng thuận khi chính sách đi vào cuộc sống.
+ Trong phát triển đô thị, quy hoạch có vai trò rất quan trọng. Theo bà, cần làm gì để hạn chế tình trạng phát triển manh mún, thiếu đồng bộ và bảo đảm tầm nhìn dài hạn?
-Quy hoạch đô thị phải được nhìn ở tầm dài hạn. Nếu chỉ giải quyết những nhu cầu trước mắt mà không tính đến sự phát triển của dân số, hạ tầng, giao thông, môi trường và các khu vực lân cận thì rất dễ phát sinh những vấn đề mới sau này.
Theo tôi, một đô thị phát triển tốt phải tạo được sự kết nối giữa các khu vực, giữa hạ tầng với nhà ở, giữa không gian sản xuất với không gian sinh sống. Đặc biệt, khi một khu vực được định hướng phát triển mới thì phải tính đến khả năng đáp ứng của hệ thống giao thông, trường học, y tế, các thiết chế văn hóa và những dịch vụ thiết yếu khác.
Ở đây cũng cần nhìn đến lợi ích của cộng đồng. Một dự án có thể mang lại hiệu quả kinh tế lớn, nhưng nếu gây quá tải hạ tầng, ảnh hưởng đến môi trường sống hoặc làm phát sinh những bất cập cho khu dân cư thì cũng cần phải được đánh giá đầy đủ.
Tôi cho rằng quản lý đô thị hiện nay cần chuyển mạnh sang quản lý bằng quy hoạch, dữ liệu và những công cụ kiểm soát hiệu quả hơn. Khi thông tin về quy hoạch, dự án và các tiêu chuẩn quản lý được cập nhật, công khai và kết nối thì việc giám sát cũng thuận lợi hơn, hạn chế được tình trạng thông tin không đầy đủ hoặc thiếu thống nhất.
Đặc biệt, quy hoạch phải có khả năng thích ứng. Đô thị hôm nay khác đô thị của 10 hay 20 năm trước. Dân số thay đổi, phương thức giao thông thay đổi, công nghệ thay đổi, biến đổi khí hậu cũng đặt ra những yêu cầu mới. Vì vậy, quy hoạch phải có tầm nhìn nhưng cũng cần có cơ chế cập nhật phù hợp với thực tiễn.
Phát triển nhanh nhưng phải bảo đảm an toàn, an ninh
+ Dự thảo Luật đặt ra nhiều cơ chế nhằm tạo động lực phát triển đô thị. Theo bà, làm thế nào để các chính sách ưu đãi, thu hút đầu tư vừa tạo sức bật cho đô thị vừa bảo đảm hài hòa lợi ích?
- Thu hút nguồn lực cho phát triển đô thị là rất cần thiết. Nhưng ưu đãi như thế nào, ở mức độ nào và cho đối tượng nào thì phải được tính toán kỹ.
Nếu chính sách chỉ tập trung tạo lợi thế cho một số dự án hoặc một nhóm đối tượng mà chưa tính đến tác động lan tỏa thì có thể phát sinh những hệ quả không mong muốn. Chẳng hạn, một đô thị được hưởng quá nhiều ưu đãi về nguồn lực và nhân lực có thể tạo ra sức hút rất lớn, nhưng đồng thời cũng có thể làm gia tăng khoảng cách phát triển với các địa phương xung quanh. Vì vậy, tôi cho rằng chính sách phát triển đô thị cần đặt trong mối quan hệ với phát triển vùng. Một đô thị lớn phát triển mạnh phải tạo được sự liên kết, chia sẻ cơ hội và nguồn lực với khu vực xung quanh, chứ không nên phát triển theo hướng tập trung tất cả nguồn lực về một nơi.
Đối với doanh nghiệp cũng vậy. Chính sách cần tạo môi trường cạnh tranh công bằng, ổn định và có khả năng dự báo. Khi doanh nghiệp nhìn thấy một hệ thống quy định rõ ràng, thủ tục minh bạch và chính sách được thực hiện nhất quán, họ sẽ yên tâm đầu tư lâu dài hơn.
Còn với người dân, mọi cơ chế phát triển cuối cùng vẫn phải quay trở lại câu hỏi: người dân được hưởng gì từ quá trình phát triển đó? Hạ tầng có tốt hơn không, môi trường sống có được cải thiện không, cơ hội việc làm có tăng lên không, các dịch vụ thiết yếu có thuận lợi hơn không. Đây mới là những thước đo cụ thể của chất lượng phát triển đô thị.
+ Một nội dung được các đại biểu quan tâm là yêu cầu gắn phát triển đô thị với quốc phòng - an ninh, phòng thủ dân sự, phòng chống thiên tai và ứng phó sự cố. Bà cho rằng cần nhìn nhận vấn đề này như thế nào?
- Tôi cho rằng đây là yêu cầu không thể tách rời trong quá trình phát triển đô thị.
Một đô thị hiện đại phải là một đô thị có khả năng chống chịu trước các tình huống bất thường. Thiên tai, sự cố hạ tầng, dịch bệnh hay những vấn đề liên quan đến an ninh đều có thể tác động trực tiếp đến đời sống người dân và hoạt động kinh tế.
Do đó, ngay từ khâu quy hoạch, xây dựng và phát triển không gian đô thị cần tính đến các phương án bảo đảm an toàn, khả năng ứng phó và bảo vệ những công trình trọng yếu. Không nên đợi đến khi xảy ra sự cố mới tính phương án xử lý.
Đối với những khu vực có vị trí quan trọng về quốc phòng - an ninh, các dự án đầu tư, quy hoạch cũng cần được xem xét một cách thận trọng, bảo đảm phù hợp với các quy định pháp luật có liên quan. Phát triển kinh tế là yêu cầu rất quan trọng, nhưng phát triển phải đi cùng bảo đảm an ninh, an toàn và ổn định lâu dài.
Tôi kỳ vọng dự án Luật Phát triển đô thị khi được hoàn thiện sẽ tạo được một khuôn khổ pháp lý đủ rõ để các địa phương chủ động, sáng tạo trong phát triển, đồng thời vẫn bảo đảm sự thống nhất trong quản lý. Một đô thị đáng sống trước hết phải là nơi người dân cảm thấy an toàn, được tôn trọng quyền lợi và có niềm tin vào những quyết sách liên quan trực tiếp đến cuộc sống của mình.
+ Xin trân trọng cảm ơn đại biểu!
