Chiều 8/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Dầu khí (sửa đổi). Đây là dự án luật có tính chất chuyên ngành sâu, đòi hỏi hàm lượng khoa học, công nghệ và kỹ thuật rất cao, đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Sau khi nghe các ý kiến phát biểu, thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng giải trình, làm rõ các nhóm vấn đề trọng tâm đại biểu Quốc hội quan tâm.
Liên quan đến nhóm vấn đề phân cấp, phân quyền và vai trò của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) được các đại biểu đặt ra, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng khẳng định, tinh thần xuyên suốt và nổi bật của dự thảo luật là tăng cường phân cấp, giao quyền, đơn giản hóa thủ tục nhằm khơi thông nguồn lực, đi đôi với tăng cường kiểm tra, giám sát, phù hợp với chủ trương của Đảng, thông lệ với công nghiệp dầu khí quốc tế và rút kinh nghiệm từ thực tiễn triển khai Luật Dầu khí năm 2022. Mô hình này vận hành theo nguyên tắc đổi mới về quản trị cấp nào nắm rõ nhất về việc gì thì phải ra quyết định về việc đó.
Theo đó, mô hình quản lý nhà nước sau khi được Quốc hội thông qua sẽ phân thành ba cấp cụ thể:
Cấp Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ: Quyết định những vấn đề vĩ mô, quan trọng như phân lô dầu khí, ưu đãi đầu tư và các vấn đề về quốc phòng, an ninh, đối ngoại (quy định cụ thể tại các Điều 7, Điều 14, Điều 20, Điều 41).
Cấp cơ quan quản lý nhà nước: Bộ Công Thương được phân công làm đầu mối, phối hợp cùng các bộ, ngành và địa phương thực hiện vai trò quản lý nhà nước chuyên ngành; phê duyệt các nội dung như hợp đồng dầu khí, cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, quản lý tài nguyên trữ lượng và thực hiện kiểm tra, giám sát.
Cấp Petrovietnam: Với vai trò đại diện nước chủ nhà, Petrovietnam được giao một số quyền trong ký kết, quản lý, theo dõi, giám sát các hoạt động dầu khí; phê duyệt các nội dung cụ thể, kỹ thuật thuộc thẩm quyền, tận dụng bộ máy tổ chức đã hoạt động hiệu quả hàng chục năm qua.
Đồng bộ với việc phân cấp, cơ chế tổ chức giám sát được thiết kế chặt chẽ, theo đó khoản 10 Điều 58 quy định Chính phủ chi tiết hóa việc tổ chức kiểm tra, giám sát dựa trên dữ liệu của Petrovietnam và các nhà thầu báo cáo, thực hiện kiểm toán dựa trên định hướng rủi ro; khoản 3 Điều 59 quy định rõ trách nhiệm của cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước trong việc giám sát đầu tư, bảo toàn và phát triển vốn tại doanh nghiệp.
Giải trình ý kiến của các đại biểu về cơ chế ưu đãi, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng phân tích thực tế, các dự án dầu khí hiện nay ngày càng phải triển khai ở vùng sâu, nước sâu, xa bờ với điều kiện khó khăn, địa chất phức tạp, vốn đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn dài. Nhiều mỏ nhỏ, cận biên nếu áp dụng cơ chế thông thường sẽ không đủ điều kiện để nhà đầu tư triển khai, dẫn đến việc Nhà nước bỏ lỡ nguồn thu.
Chính vì vậy, Chương VI của dự thảo luật đã bổ sung các chính sách ưu đãi (như tại Điều 43) nhằm khuyến khích phát triển mỏ nhỏ cận biên ở khu vực nước sâu xa bờ, đồng thời thúc đẩy giải pháp gia tăng hệ số thu hồi dầu. Do việc gia tăng hệ số thu hồi dầu đòi hỏi nhà thầu phải đầu tư nguồn chi phí lớn cho nghiên cứu khoa học - kỹ thuật, luật lần này đã thiết kế các chính sách khuyến khích nhà đầu tư phát triển khoa học công nghệ, khai thác tận thu các cụm mỏ, lô dầu khí. Qua đó, giúp thu hút nhà đầu tư, gia tăng sản lượng khai thác, đóng góp cho ngân sách nhà nước và nguồn năng lượng sơ cấp quốc gia.
Đối với vấn đề mới được các đại biểu quan tâm là thu giữ, lưu trữ carbon (CCS) và phát triển công trình năng lượng ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí, Bộ trưởng cho biết các nội dung này được quy định tại Chương VIII và Chương IX. Mục tiêu là tạo khuôn khổ pháp lý cho quá trình dịch chuyển năng lượng, giảm phát thải, tận dụng tối đa tài nguyên, dữ liệu và hạ tầng dầu khí sẵn có. Sơ bộ đánh giá cho thấy, nếu khai thác tốt thị trường này, Việt Nam có thể phát triển một ngành dịch vụ khu vực Đông Nam Á trị giá hàng chục tỷ USD.
Bên cạnh đó, phát triển năng lượng ngoài khơi gắn với dầu khí giúp mở rộng chuỗi giá trị, tiết kiệm tài nguyên và nâng cao hiệu quả khai thác. Các dự án dầu khí vốn tiêu thụ năng lượng rất lớn, việc tích hợp năng lượng tái tạo phục vụ tại chỗ, kết hợp sử dụng hạ tầng đường ống, giàn khoan để tiến tới điện phân hydrogen đưa vào bờ là hướng đi rất mới và tiến bộ. Chính phủ đã dự thảo Nghị định hướng dẫn chi tiết và dự kiến cho hiệu lực đồng thời với Luật.
