Phóng viên Báo Nhà báo và Công luận đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội xung quanh câu chuyện này.
PV: Thưa ông, từ sự việc đêm nhạc “Về đây bốn cánh chim trời” bị hủy ngay trước giờ diễn, nhiều ý kiến cho rằng đây là một “lỗ hổng chết người” trong tư duy quản trị hoạt động nghệ thuật. Dưới góc nhìn của ông, sự cố này phản ánh những vấn đề cốt lõi nào?
PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Một chương trình biểu diễn chỉ có thể “đi đến đích” khi toàn bộ quy trình từ pháp lý, tổ chức, kỹ thuật, nhân sự, truyền thông cho đến quản trị rủi ro được thiết kế và vận hành một cách chuyên nghiệp. Khi một show bị hủy vào phút chót, điều đó cho thấy hoặc là quy trình chưa được chuẩn hóa, hoặc là năng lực điều hành và kiểm soát rủi ro chưa đáp ứng yêu cầu.
Thực tế cho thấy, chúng ta vẫn còn tình trạng tổ chức sự kiện theo thói quen, thiên về cảm tính, thiếu tiêu chuẩn nghề nghiệp và chưa tiệm cận thông lệ quốc tế. Đây chính là dấu hiệu cho thấy thị trường biểu diễn Việt Nam cần một bước nâng cấp rất căn bản - chuyển từ tư duy làm “sự kiện” sang xây dựng một “ngành công nghiệp” thực thụ.
PV: Không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, việc hủy show sát giờ diễn còn đặt ra vấn đề về đạo đức làm nghề và trách nhiệm với khán giả. Ông nhìn nhận thế nào về chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp hiện nay?
PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Khi một khán giả bỏ tiền mua vé, sắp xếp công việc, di chuyển đến điểm diễn, họ đã gửi gắm niềm tin vào nhà tổ chức. Niềm tin ấy chính là “tài sản vô hình” quý giá nhất của thị trường biểu diễn.
Việc hủy show sát giờ, dù vì bất kỳ lý do nào, cũng đều gây tổn thương cho niềm tin công chúng. Đạo đức nghề nghiệp vì thế không chỉ dừng ở việc tuân thủ pháp luật, mà còn là tinh thần tôn trọng khán giả, tôn trọng nghệ sĩ và tôn trọng chính giá trị văn hóa mà mình đang tạo ra. Một ngành công nghiệp văn hóa bền vững phải được xây dựng trên nền tảng đạo đức, trách nhiệm, minh bạch, chứ không thể chỉ chạy theo lợi nhuận.
PV: Theo ông, ranh giới giữa rủi ro khách quan và sự thiếu chuyên nghiệp trong tổ chức biểu diễn cần được phân định ra sao để tránh tình trạng “đổ lỗi” sau mỗi sự cố?
PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Trong hoạt động nghệ thuật, rủi ro khách quan là điều không thể tránh khỏi, như thời tiết, sự cố kỹ thuật, an ninh hay các yếu tố bất khả kháng. Tuy nhiên, rủi ro chỉ thực sự là “khách quan” khi nhà tổ chức đã chuẩn bị đầy đủ phương án dự phòng, đã thông tin minh bạch và đã nỗ lực tối đa để bảo vệ quyền lợi của khán giả.
Nếu quy trình lỏng lẻo, xử lý bị động, thông tin chậm trễ thì đó không còn là rủi ro khách quan nữa, mà là biểu hiện của sự thiếu chuyên nghiệp. Việc phân định rạch ròi điều này không nhằm đổ lỗi, mà để thiết lập những chuẩn mực rõ ràng cho thị trường biểu diễn.
PV: Từ góc độ quản lý nhà nước và chính sách văn hóa, theo ông cần có những cơ chế hay chế tài gì để nâng cao trách nhiệm của các đơn vị tổ chức?
PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Theo tôi, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng quy định rõ trách nhiệm dân sự của đơn vị tổ chức khi hủy show; yêu cầu ký quỹ hoặc mua bảo hiểm rủi ro; chuẩn hóa quy trình tổ chức; minh bạch thông tin và quy định rõ quyền lợi của khán giả trong trường hợp xảy ra sự cố.
Chế tài cũng cần đủ mạnh để răn đe những hành vi vi phạm. Tuy nhiên, vai trò của cơ quan quản lý không chỉ là kiểm soát, mà còn là đồng hành, hướng dẫn và chuyên nghiệp hóa thị trường để những đơn vị làm tốt được bảo vệ, còn những đơn vị làm ẩu buộc phải chịu trách nhiệm rõ ràng.
PV: Nhìn rộng hơn, nếu những sự cố như “Về đây bốn cánh chim trời” lặp lại nhiều lần, điều đó sẽ tác động ra sao tới đời sống văn hóa và thị trường biểu diễn?
PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Điều đáng lo nhất chính là sự bào mòn niềm tin của khán giả. Khi niềm tin suy giảm, công chúng sẽ e dè khi mua vé, thị trường bị thu hẹp, các nhà tổ chức chân chính gặp khó khăn, nghệ sĩ mất cơ hội biểu diễn, còn nền công nghiệp văn hóa mất đi động lực phát triển.
Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa như một động lực tăng trưởng mới, thì niềm tin công chúng chính là “vốn xã hội” quan trọng nhất. Một thị trường khỏe mạnh không chỉ dựa vào hạ tầng, tài chính hay công nghệ, mà trước hết phải dựa vào niềm tin, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội.
Tôi cho rằng, điều quan trọng nhất sau mỗi sự cố không phải là “đổ lỗi cho ai”, mà là cùng nhau nhìn thẳng vào sự thật: chúng ta đang ở đâu trên hành trình chuyên nghiệp hóa hoạt động nghệ thuật, còn thiếu gì và cần làm gì để khán giả luôn cảm thấy được tôn trọng, được bảo vệ. Bởi văn hóa và nghệ thuật không chỉ là một ngành kinh tế, mà còn là không gian nuôi dưỡng tâm hồn dân tộc. Và trong không gian ấy, niềm tin công chúng chính là thước đo cao nhất của sự văn minh và trách nhiệm.
