Hộp quà dát vàng, lời quảng cáo dày đặc trên mạng xã hội, những câu chuyện truyền miệng về khả năng “tăng đề kháng”, “cải lão hoàn đồng”, “phục hồi thần tốc”… khiến không ít người tin rằng mình đang trao đi một món quà gần với khái niệm… thuốc tiên.
Nhưng liệu có bao nhiêu phần trăm trong đó là giá trị thực, và bao nhiêu phần trăm là hiệu ứng thị trường?
PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng, Giám đốc Trung tâm Tư vấn, Phục hồi dinh dưỡng và Kiểm soát béo phì (Viện Dinh dưỡng Quốc gia) thẳng thắn cho rằng, người tiêu dùng đang đặt quá nhiều kỳ vọng vào hai chữ “thần dược”.
Theo ông, tổ yến và đông trùng hạ thảo đúng là những thực phẩm có giá trị dinh dưỡng nhất định. Trong lịch sử, những sản vật tự nhiên hiếm hoi thường được xem là quý, gắn với hình ảnh bồi bổ, nâng cao thể trạng.
Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay đã khác: Phần lớn yến và đông trùng hạ thảo trên thị trường là sản phẩm nuôi trồng công nghiệp, không còn độ khan hiếm như trước.
“Giá trị dinh dưỡng phải được nhìn từ thành phần cụ thể và bằng chứng khoa học, không thể chỉ dựa vào danh tiếng hay truyền miệng", ông Hưng nhấn mạnh.
Nếu đọc kỹ nhãn sản phẩm, hàm lượng các hoạt chất được quảng bá thường không cao như nhiều người tưởng tượng. Những sản phẩm này có thể hỗ trợ phần nào cho sức khỏe, nhưng không thể thay thế thuốc điều trị hay một chế độ ăn uống cân bằng.
Một thực tế khác ít được nhắc đến: Khái niệm “bổ” đang bị thương mại hóa. Trong khoa học dinh dưỡng, một thực phẩm chỉ thực sự có lợi khi được sử dụng đúng liều, đúng đối tượng, đúng thời điểm và có nghiên cứu chứng minh hiệu quả. Việc tiêu dùng theo phong trào đặc biệt trong dịp Tết dễ khiến giá trị biểu tượng lấn át giá trị thực.
Không chỉ là câu chuyện công dụng, thị trường quà biếu cao cấp còn đặt ra vấn đề về chất lượng và độ an toàn. Với những sản phẩm có giá trị hàng triệu đồng mỗi hộp, người tiêu dùng gần như không có khả năng tự thẩm định quy trình nuôi trồng, chiết xuất, kiểm nghiệm. Niềm tin được đặt trọn vào thương hiệu và lời quảng cáo.
Ông Hưng cũng lưu ý, một số chế phẩm yến đóng chai có hàm lượng đường khá cao điều không phù hợp với người đái tháo đường, người thừa cân, béo phì hoặc cần kiểm soát đường huyết.
“Muốn sử dụng an toàn, cần biết rõ liều lượng, thời gian dùng và tình trạng sức khỏe của người nhận. Nếu không nắm rõ, nên tham vấn bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng", ông Hưng khuyến cáo.
Trong bối cảnh mạng xã hội khuếch đại mọi xu hướng tiêu dùng, quà Tết cũng dần trở thành cuộc đua ngầm về “đẳng cấp” và giá trị vật chất.
Nhưng theo chuyên gia dinh dưỡng, bản chất của quà Tết không nằm ở sự xa xỉ. Một món quà phù hợp với thể trạng, nhu cầu thực tế của người nhận thậm chí chỉ là những thực phẩm tự nhiên, lành mạnh có thể thiết thực và ý nghĩa hơn nhiều so với những sản phẩm được gắn mác “cao cấp”.
Khi niềm tin được gói ghém trong những hộp quà bạc triệu, điều cần thiết có lẽ không phải là chi thêm tiền, mà là thêm hiểu biết. Giữa “ma trận” quảng cáo và cơn lốc tiêu dùng theo mùa, sự tỉnh táo của người mua mới chính là yếu tố quyết định giá trị thật của món quà đầu năm.
