Trung tuần tháng 11 vừa qua, xã Quang Sơn, tỉnh Thái Nguyên, đã chính thức ra mắt Câu lạc bộ (CLB) Sinh hoạt văn hóa dân gian dân tộc Nùng. Sự kiện đánh dấu bước tiến quan trọng trong nỗ lực của chính quyền và cộng đồng địa phương nhằm gìn giữ và phát huy các di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc của người Nùng, đồng thời mở ra hướng phát triển du lịch gắn với bản sắc văn hóa.
Trên địa bàn xã, 3/5 di sản văn hóa của đồng bào Nùng đã được đưa vào danh mục quốc gia, bao gồm: nghi lễ Hét khoăn (nghi lễ mừng sinh nhật), nghi lễ Cấp sắc và hát Sli. Đối với người Nùng Quang Sơn, các di sản này không chỉ là “hồn cốt” dân tộc, mà còn là phương tiện kết nối cộng đồng, gắn kết các thế hệ, phản ánh đời sống tín ngưỡng, quan niệm về con người, gia đình và xã hội.
Trước đây, phong trào văn hóa, nghệ thuật dân gian tại xã Quang Sơn đã phát triển mạnh mẽ, nhưng việc hình thành CLB Sinh hoạt văn hóa dân gian Nùng với 28 thành viên đã tạo nên điểm nhấn mới trong công tác bảo tồn. Đều đặn, các thành viên tham gia luyện tập hát Then, Sli, Lượn; trao đổi kinh nghiệm biểu diễn và truyền dạy kỹ năng cho lớp trẻ.
Các nghệ nhân lớn tuổi đóng vai trò dẫn dắt, vừa biểu diễn vừa giải thích ý nghĩa của từng câu hát, từng điệu múa, giúp lớp trẻ hiểu sâu hơn và yêu quý hơn văn hóa truyền thống. Chính sự kết hợp giữa biểu diễn và giảng giải này không chỉ giữ gìn di sản mà còn nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị văn hóa dân tộc.
Tại các sự kiện lớn như Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, lễ hội mùa xuân hay các hội diễn trong và ngoài xã, CLB luôn là lực lượng nòng cốt. Những tiết mục dân ca mượt mà, các trích đoạn nghi lễ truyền thống được tái hiện đã thu hút đông đảo người dân và du khách, đồng thời góp phần quảng bá hình ảnh văn hóa Nùng ra ngoài cộng đồng.
Nhận thức rõ giá trị của văn hóa, xã Quang Sơn đang xây dựng kế hoạch phát triển du lịch cộng đồng gắn với văn hóa bản địa. Ông Khúc Kim Quảng, Phó Chủ tịch UBND xã, nhấn mạnh, địa phương xác định văn hóa là tài nguyên quý giá. Khi phát triển du lịch, mục tiêu hàng đầu vẫn là bảo tồn di sản. Người dân vừa có thêm thu nhập, vừa tự hào vì được gìn giữ văn hóa của chính mình.
Triển khai kế hoạch, xã sẽ tổ chức nhiều hoạt động thiết thực, như: tập huấn về bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống, tuyên truyền, cổ động trực quan trên các phương tiện truyền thông về giá trị văn hóa của dân tộc Nùng. Đồng thời, các mô hình homestay, trải nghiệm lễ nghi truyền thống, thưởng thức hát Then – Sli, giới thiệu ẩm thực và sản phẩm nông nghiệp bản địa đang được thí điểm tại một số thôn, mở ra cơ hội kết hợp văn hóa – du lịch.
Chính quyền xã cũng phối hợp với ngành văn hóa tiến hành khảo sát, lập hồ sơ bảo tồn thêm các thực hành văn hóa khác của người Nùng, bao gồm các lễ hội nông nghiệp và nghề thủ công truyền thống. Trong tương lai, xã mong muốn mở rộng quy mô CLB, tổ chức lớp truyền dạy văn hóa cho học sinh, xây dựng không gian diễn xướng dân gian phục vụ du khách, đồng thời đẩy mạnh truyền thông để các di sản tiếp tục được lan tỏa.
