Khoảng 10 năm trở lại đây, nghề hấp cá cơm, cá nục… phơi khô xuất khẩu đã đem lại sinh kế, cuộc sống ấm no cho hàng chục hộ dân trên địa bàn các thôn Xuân Tiến, Long Hà, Đại Lộc (xã Cửa Việt, Quảng Trị).
Tuy nhiên, điều đáng nói là các hộ làm nghề hấp cá lại sản xuất, hoạt động trong khu dân cư gây ra tình trạng ô nhiễm không khí, ô nhiễm nguồn nước, xả thải ra môi trường khiến cộng đồng dân cư bức xúc.
Theo phản ánh của người dân sinh sống gần các lò hấp cá này, các lò hấp thường hoạt động sản xuất với cường độ cao, công suất lớn kéo dài từ tháng 1 cho đến tháng 8 dương lịch, cũng là thời điểm ngư dân Cửa Việt trúng đậm mùa cá nục, cá cơm… Phần lớn các lò hấp này sử dụng lò củi để hấp chín cá, sau đó mới đem phơi khô. Mỗi đợt hấp, các lò thường sử dụng từ 5-7 tấn cá tươi, kéo dài từ 5-8 tiếng đồng hồ.
Khi hấp cá, các lò sử dụng các loại củi tạp, củi rừng (cao su, phi lao, tràm…) để đun lò, với tần suất là cứ 30 phút hấp thì cần nửa khối củi để đun. Củi đun được đưa vào lò đốt liên tục cho đến khi kết thúc đợt hấp cá, cùng lúc ống khói của lò hấp nhả khói đen nghi ngút ra môi trường.
Khi các lò hấp hoạt động cũng phát sinh lượng lớn nước thải từ quá trình hấp cá, cùng bã cá, xương cá... Lượng nước thải này sau đó được các chủ lò cho xả thẳng ra sông, kênh rạch của khu dân cư. Sau nhiều năm, hiện nay con kênh nằm giữa thôn Xuân Tiến và thôn Long Hà 1 đã bị nhuốm đen, gây ô nhiễm nguồn nước, bốc mùi hôi do “gánh” nước thải từ các lò hấp.
Ngoài ra, đối với phần cặn cá, bã cá, xương cá phát sinh, một số chủ lò cho đóng vào bao nilon, đem đi vứt ở gần khu nghĩa trang, cũng gây nên tình trạng bốc mùi hôi nồng nặc.
Bà T. (52 tuổi, trú thôn Đại Lộc, xã Cửa Việt) cho biết, cạnh nhà bà có một lò hấp cá hoạt động nhiều năm nay. “Khi lò hấp đi vào hoạt động thì nhả khói đen ngập ngụa, khói bay vào nhà có khi gần nghẹt thở, buộc phải đóng kín cửa, chứ không thì chẳng thở nổi. Có những thời điểm, các lò hấp hoạt động cả ngày lẫn đêm khiến cuộc sống của bà con đảo lộn. Ban đầu vì tình làng nghĩa xóm, mình cố gắng chịu đựng, nhưng cứ chịu đựng mãi như thế này thì sức khỏe ngày một giảm sút, vì tro bụi, mùi hôi, ruồi nhặng, nước thải cứ xả thẳng ra khu dân cư làm sao mà sống nổi?”, bà T. phản ánh.
Trong khi đó, ông D. (trú thôn Xuân Tiến, xã Cửa Việt) cho biết, cho đến nay chưa thấy chủ lò hấp nào bị xử phạt hành chính vì gây ô nhiễm môi trường không khí, xả nước thải, bã cá, cặn cá…. ra môi trường. “Khi lò hấp đi vào hoạt động, bà con sợ nhất là mùi khói, tro bụi vì nó gây đỏ mắt, ho hen, khó thở… Tình trạng này đã kéo dài nhiều năm nay, khiến sức khỏe của những gia đình sinh sống gần các lò hấp bị đe dọa, có thể sinh bệnh. Bà con chúng tôi tha thiết đề nghị ngành chức năng quan tâm, sớm có phương án di dời các lò hấp cá này ra khỏi khu dân cư để đảm bảo sức khỏe cho người dân”, ông D. kiến nghị.
Liên quan đến các vấn đề kể trên, trao đổi với báo Nhà báo & Công luận, ông Nguyễn Xuân Phương, Phó Chủ tịch UBND xã Cửa Việt cho biết, địa phương đã nắm bắt được tình trạng các lò hấp hoạt động trong khu dân cư, gây ra một số bất cập trong thời gian qua. Hiện trên địa bàn xã Cửa Việt có 96 hộ làm nghề chế biến thủy hải sản, trong đó đa phần là nghề hấp cá, nghề nước mắm…
Hiện nay dự án Khu chế biến thủy sản Cửa Việt (thuộc thôn Long Hà 1, Long Hà 2) có diện tích 20 ha đã được đầu tư hạ tầng giao thông, đường nhánh cơ bản hoàn thiện. Tổng vốn đầu tư cơ sở hạ tầng đến hiện tại khoảng 80 tỷ đồng, dự kiến sẽ xin bố trí thêm 20 tỷ đồng để đầu tư hạ tầng điện, nước…
Sau khi dự án hoàn thiện, UBND xã Cửa Việt sẽ di dời các hộ làm nghề chế biến thủy sản vào khu vực này, phấn đấu trong năm 2026 sẽ di dời các hộ có quy mô nhỏ lẻ vào trước.
“Trước mắt địa phương sẽ tăng cường tuyên truyền đến bà con sản xuất đúng quy định, đảm bảo vệ sinh môi trường. Đối với tình trạng đổ các túi nilon chứa bã cá ra môi trường, địa phương sẽ cho rà soát, nắm bắt lại tình hình nếu phát hiện hành vi này tiếp tục tái diễn, UBND xã có chế tài xử lý nghiêm theo quy định. Đồng thời, xã cũng sẽ phối hợp với Trung tâm môi trường đô thị xã Gio Linh thực hiện thu gom số bã cá này để đưa đi xử lý”, Phó Chủ tịch UBND xã Cửa Việt - ông Nguyễn Xuân Phương khẳng định.
