Lễ hội đua thuyền diễn ra trên dòng sông Thạch Hãn, đoạn chảy qua làng Trà Liên. Đây chính là khúc sông vào năm 1558, chúa Nguyễn Hoàng cùng đoàn tùy tùng đã dừng chân để xây dựng dinh thự, mở đầu cho quá trình khởi nghiệp, mở mang bờ cõi xuống phương Nam. Dưới thời chúa Nguyễn Hoàng, thủy quân rất được chú trọng đào tạo, rèn luyện, phát triển.
Theo các cụ cao niên trong làng, sau khi chúa Nguyễn Hoàng vào trấn thủ ở vùng đất này, khi dân cư yên ổn, đời sống nhân dân ấm no thì lễ hội đua thuyền truyền thống sau Tết nguyên đán cũng được tổ chức từ những năm đó. Lễ hội nhằm mục đích cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, cũng như rèn luyện sức khỏe cho binh lính năm xưa.
Kể từ đó đến nay, lễ hội đua thuyền truyền thống làng Trà Liên đã được gìn giữ, phát triển qua hàng trăm năm.
Ông Hồ Sỹ Út (77 tuổi), trưởng làng Trà Liên cho biết, lễ hội đua thuyền truyền thống năm nay có 16 đội, với hơn 250 vận động viên tham dự, thi đấu 6 giải kéo dài trong một ngày.
“Theo hương ước của làng thì cứ 3 năm làng Trà Liên tổ chức đua thuyền truyền thống đầu xuân một lần. Lễ hội nhằm gợi nhắc về một vùng đất giàu truyền thống lịch sử, nơi đặt nền móng cho quá trình Nam tiến, mở mang bờ cõi xuống phương Nam của chúa Nguyễn và triều Nguyễn sau này. Đây là ngày vui, ngày hội lớn và cũng là dịp để nhân dân, con em trong làng đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau”, ông Hồ Sỹ Út chia sẻ.
Ghi nhận tại lễ hội, không khí thi đấu giữa các đội rất sôi nổi, nhộn nhịp, trong tiếng reo hò, cổ vũ nhiệt tình của hàng nghìn người dân, du khách 2 bên bờ sông Thạch Hãn nổi tiếng.
Trao đổi thêm với báo Nhà báo & Công luận tại lễ hội, ông Bùi Quốc Hùng, Phó Chủ tịch UBND xã Ái Tử (tỉnh Quảng Trị) xác nhận: Lễ hội đua thuyền truyền thống đầu xuân của làng Trà Liên đã có hàng trăm năm nay, ngay sau khi chúa Nguyễn Hoàng vào vùng đất này trấn thủ. Từ bao đời nay, nhân dân làng Trà Liên nói riêng và nhân dân xã Ái Tử nói chung rất tự hào khi nơi mình sinh sống từng là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa.
Theo các tài liệu ghi chép, Đoan quận công Nguyễn Hoàng vào trấn thủ xứ Thuận Hóa (vùng đất từ Bắc Quảng Trị đến Thừa Thiên Huế ngày nay) vào năm 1558. Tại đây, ông bắt đầu đứng chân trên vùng đất Ái Tử - Trà Bát (nay là xã Ái Tử, tỉnh Quảng Trị).
Trong thời gian 68 năm (1558 – 1626), chúa Nguyễn Hoàng đã có 3 lần dựng đặt thủ phủ/dinh phủ/dinh trấn của mình tại 3 địa điểm gồm: Ái Tử (1558 - 1570), Trà Bát (1570 - 1600) và Dinh Cát (1600 - 1626).
