Trong hai ngày 24-25/10 (tức mùng 4 và 5 tháng Chín âm lịch), tại Di tích lịch sử quốc gia đền Đông Cuông, thôn Bến Đền, xã Đông Cuông, tỉnh Lào Cai đã diễn ra Lễ cúng Cơm mới năm 2025.
Theo truyền thống, vào ngày Mão tháng Chín âm lịch hằng năm, người Tày Khao tổ chức lễ cúng Cơm mới - một nghi lễ nông nghiệp đậm đà bản sắc dân tộc.
Đây là dịp để cộng đồng bày tỏ lòng biết ơn đất trời, thần linh, Thánh Mẫu Thượng ngàn và tổ tiên đã phù hộ cho mùa màng tươi tốt, mưa thuận gió hòa.
Nghi lễ không chỉ mang ý nghĩa tổng kết một năm lao động, sản xuất mà còn là dịp gắn kết cộng đồng, nơi mọi người cùng gặp gỡ, chia sẻ kinh nghiệm canh tác, và quan trọng hơn cả là truyền dạy cho thế hệ trẻ tình yêu quê hương, ý thức giữ gìn, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống quý báu của dân tộc Tày Khao.
Năm nay, do chịu ảnh hưởng của thiên tai, bão lũ khiến Lễ cúng Cơm mới đền Đông Cuông chỉ diễn ra phần lễ, không tổ chức phần hội.
Tuy nhiên, các nghi thức truyền thống vẫn được thực hiện trang trọng, đúng phong tục của người Tày Khao. Mỗi nghi lễ đều phản ánh nét văn hóa tín ngưỡng nông nghiệp và tâm thức tri ân đất trời, tổ tiên của cộng đồng, góp phần gìn giữ, lan tỏa những giá trị văn hóa đặc sắc gắn liền với lễ hội, di tích.
Mở đầu Lễ cúng Cơm mới là nghi lễ mổ trâu đen tế Mẫu và hiến sinh trời đất vào lúc 0h ngày Mão tháng Chín. Trâu đen được chọn làm vật hiến sinh là biểu tượng của sức mạnh, lòng trung kiên và sự hiến dâng trọn vẹn.
Sau đó, thịt trâu được chế biến làm 36 mâm cỗ đem vào trong đền cúng tế, tưởng nhớ các anh hùng dân tộc và quan lính các triều đại đã hy sinh trong trận thủy chiến chống quân Nguyên Mông bảo vệ Tổ quốc.
Lễ tế được tổ chức theo nghi thức hiến sinh cho trời đất, theo tập tục của người địa phương với nghi lễ linh thiêng và độc đáo của người Tày Khao. Các sản vật của một năm cấy trồng, chăn nuôi, mang hương vị tinh túy của đất trời, ngon nhất của mùa vụ được dâng lên Mẫu Thượng ngàn và các đấng thần linh để tạ ơn trời đất, thể hiện sự biết ơn của người dân đối với đất trời đã cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, quốc thái dân an.
Các nghi lễ được thực hiện chu đáo, trang trọng, thể hiện tinh thần bảo tồn, tôn vinh và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc bản địa.
Đền Đông Cuông là ngôi đền cổ nằm bên dòng sông Hồng thuộc địa phận thôn Bến Đền, xã Đông Cuông, huyện Văn Yên cũ, từ lâu đã nổi danh là linh thiêng.
Đây là ngôi đền thờ Mẫu Đệ nhị Thượng ngàn, cũng là nơi thờ các vị anh hùng dân tộc đã có công trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông thế kỷ XVIII cùng các vị thủ lĩnh người Tày đã anh dũng hy sinh trong cuộc khởi nghĩa chống thực dân Pháp năm Giáp Dần 1914.
Năm 2009, đền Đông Cuông được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia; năm 2023, Lễ hội đền Đông Cuông được ghi danh vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia.
