Trong giới sửa chữa ô tô, không ít kinh nghiệm được truyền lại từ thời thiết bị chẩn đoán điện tử chưa phổ biến. Một trong những thói quen gây tranh cãi là nếm dầu động cơ để nhận biết dấu hiệu bất thường, nhưng cách làm này tiềm ẩn nhiều nguy cơ sức khỏe hơn giá trị chẩn đoán.
Những thợ máy lâu năm thường không chỉ dựa vào máy quét lỗi hay dữ liệu từ ECU. Trước khi các cổng chẩn đoán và thiết bị điện tử trở nên phổ biến, họ đã quen dùng giác quan để phát hiện hư hỏng, từ tiếng vòng bi bánh xe mòn, mùi ly hợp quá nóng, độ rung bất thường qua vô lăng đến màu sắc lạ của các loại chất lỏng trong xe.
Đến nay, việc quan sát, nghe, ngửi và cảm nhận vẫn có giá trị nhất định trong xưởng sửa chữa. Các thao tác này giúp khoanh vùng sự cố nhanh hơn trước khi dùng thiết bị chuyên dụng. Tuy nhiên, không phải kinh nghiệm nào cũng an toàn hoặc đủ tin cậy để trở thành quy trình kiểm tra chuyên nghiệp.
Một số thợ máy cho rằng nếm dầu động cơ có thể giúp nhận ra các chất nhiễm bẩn trong dầu. Theo quan niệm này, xăng lọt xuống cácte do xéc măng mòn có thể tạo cảm giác đắng, trong khi nước làm mát gốc ethylene glycol lọt vào dầu do gioăng quy lát hỏng có thể để lại vị ngọt nhẹ.
Ngoài ra, dầu bị oxy hóa, sản phẩm cháy hoặc hạt kim loại sinh ra từ quá trình mài mòn bên trong động cơ cũng được cho là tạo cảm giác gắt hoặc vị kim loại. Vấn đề là những dấu hiệu này rất khó phân biệt chính xác bằng lưỡi, đặc biệt khi lượng chất nhiễm bẩn nhỏ và bản thân dầu máy đã chứa nhiều phụ gia hóa học.
Độ tin cậy của cách làm này vì vậy bị đặt dấu hỏi lớn. Khả năng vị giác của con người khá hạn chế, còn phần lớn cảm nhận mà nhiều người gọi là vị thực ra đến từ khứu giác thông qua cơ chế khứu giác sau mũi. Nói cách khác, nếu phát hiện mùi lạ trong dầu, người thợ nhiều khả năng đang nhận biết bằng mũi hơn là bằng lưỡi.
Điều đáng lo hơn là dầu động cơ không được thiết kế để tiếp xúc với miệng hoặc đi vào cơ thể. Dầu máy chứa hydrocarbon dầu mỏ tinh chế cùng nhiều phụ gia nhằm bôi trơn, làm sạch và giảm mài mòn. Sau khi đã vận hành trong động cơ, dầu còn có thể lẫn hạt kim loại li ti, cặn nhiên liệu, sản phẩm phụ của quá trình cháy và các hợp chất có khả năng gây ung thư như hydrocarbon thơm đa vòng.
Các chất lỏng ô tô độc hại có thể gây hậu quả nghiêm trọng nếu bị nuốt phải hoặc hít sặc vào phổi. Ethylene glycol trong nước làm mát, methanol trong nước rửa kính, hydrocarbon trong xăng và dầu máy đều có thể liên quan đến các rủi ro như mù, viêm phổi hóa học, suy thận, tổn thương thần kinh hoặc tử vong.
Ngay cả khi việc nếm dầu đôi lúc có thể đem lại một manh mối nào đó, lợi ích này không đủ để đánh đổi nguy cơ sức khỏe. Một lần tiếp xúc rất nhỏ ngoài ý muốn có thể không gây hậu quả lâu dài, nhưng việc cố ý và lặp lại hành động đưa dầu vào miệng không nên được xem là kỹ thuật chẩn đoán an toàn.
Các phương pháp thay thế an toàn hơn đã đủ để đánh giá tình trạng dầu. Người thợ có thể ngửi que thăm dầu để phát hiện mùi nhiên liệu bất thường, dùng găng nitrile xoa một ít dầu giữa các đầu ngón tay để kiểm tra độ loãng hoặc hạt sạn, nhỏ dầu lên giấy trắng để quan sát mạt kim loại, bùn dầu và dấu hiệu lẫn nước làm mát. Với nhu cầu chính xác hơn, phân tích dầu trong phòng thí nghiệm vẫn là cách đáng tin cậy để xác định kim loại mài mòn, nhiên liệu pha loãng, nước làm mát xâm nhập, thay đổi độ nhớt và mức suy giảm phụ gia.
