Nhiệt độ cao kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến con người mà còn tạo sức ép lớn lên ô tô, đặc biệt là động cơ và hệ thống làm mát. Dù xe hiện đại được thiết kế để vận hành trong điều kiện khắc nghiệt, nguy cơ quá nhiệt vẫn tăng nếu bảo dưỡng kém hoặc lái xe chưa phù hợp với thời tiết.
Việc đầu tiên cần làm là kiểm tra định kỳ các loại chất lỏng quan trọng, trong đó nước làm mát và dầu động cơ đóng vai trò then chốt. Nước làm mát cần được duy trì ở mức khuyến nghị, bổ sung đúng loại phù hợp với động cơ và thay mới nếu có mùi lạ, bẩn, gỉ sét hoặc đã xuống cấp. Theo khuyến nghị trong bài, nước làm mát nên được thay sau khoảng 5 năm hoặc 30.000 dặm sử dụng.
Dầu động cơ cũng góp phần kiểm soát nhiệt bằng cách bôi trơn, giảm ma sát và đưa nhiệt ra khỏi các chi tiết không được hệ thống làm mát xử lý trực tiếp, như piston và bạc đạn. Khi dầu quá ít, cũ hoặc suy giảm độ nhớt, ma sát trong động cơ tăng lên và dễ tạo nhiệt cục bộ. Vì vậy, chủ xe cần giữ dầu ở mức phù hợp và thay theo đúng chu kỳ bảo dưỡng.
Bên cạnh chất lỏng, toàn bộ hệ thống làm mát cần được kiểm tra thường xuyên. Két nước, ống dẫn, van hằng nhiệt, bơm nước và nắp két nước đều có thể làm giảm khả năng tản nhiệt nếu bị rò rỉ, tắc nghẽn hoặc hư hỏng. Các dấu hiệu như nước rò quanh két, ống cao su lão hóa, bơm nước phát tiếng rít hoặc van hằng nhiệt kẹt đều cần được xử lý sớm tại xưởng sửa chữa.
Trong điều kiện nắng nóng gay gắt, cách lái xe cũng ảnh hưởng trực tiếp đến nhiệt độ động cơ. Xe chở quá tải, leo dốc dài hoặc bị ép vận hành liên tục ở công suất cao sẽ tạo thêm nhiệt và khiến hệ thống làm mát làm việc vất vả hơn. Người lái nên giảm tải cho động cơ, tránh đạp ga mạnh kéo dài và chọn cấp số phù hợp để xe vận hành nhẹ nhàng hơn.
Tuy nhiên, để xe nổ máy tại chỗ quá lâu trong thời tiết nóng cũng không phải là lựa chọn tốt. Khi vòng tua thấp, bơm nước quay chậm hơn, lượng nước làm mát tuần hoàn giảm và khả năng tản nhiệt suy yếu. Trong một số tình huống như xuống dốc, phanh động cơ có thể giúp giảm nhiệt buồng đốt vì nhiên liệu không được phun thêm khi người lái nhả ga hoàn toàn, đồng thời vòng tua cao giúp nước làm mát lưu thông nhanh hơn.
Một biện pháp tạm thời khi kim nhiệt độ tăng là bật hệ thống sưởi trong xe. Bộ sưởi hoạt động như một két nước nhỏ, giúp lấy bớt nhiệt khỏi nước làm mát và tăng thêm khả năng tản nhiệt cho hệ thống. Cách này có thể hữu ích nếu két nước chính bị giảm hiệu quả, nhưng không giải quyết được trường hợp bơm nước hỏng vì nước làm mát không còn lưu thông đúng cách.
Nếu nhiệt độ tiếp tục tăng, phản ứng an toàn nhất là tấp xe vào nơi phù hợp và tắt động cơ. Sau đó có thể bật khóa điện ở vị trí ON để quạt két nước tiếp tục hoạt động nếu hệ thống cho phép, rồi mở nắp capo sau vài phút để hơi nóng thoát ra. Tuyệt đối không mở nắp két nước khi động cơ còn nóng vì áp suất và nước làm mát nhiệt độ cao có thể gây bỏng nghiêm trọng.
Khi động cơ đã nguội đáng kể, người lái có thể bổ sung nước làm mát hoặc nước cất nếu cần, sau đó khởi động lại để theo dõi kim nhiệt độ. Nếu nhiệt độ trở về vùng bình thường, xe có thể di chuyển chậm đến nơi sửa chữa trong khi tiếp tục quan sát đồng hồ nhiệt. Nếu nhiệt độ lại tăng, xe cần được kiểm tra chuyên sâu vì nguyên nhân có thể đến từ rò rỉ, két nước tắc, nắp két nước lỗi, van hằng nhiệt kẹt hoặc bơm nước hỏng.
Một số phụ gia nước làm mát có thể hỗ trợ truyền nhiệt tốt hơn trong hệ thống còn hoạt động khỏe, nhưng không thể thay thế việc sửa chữa khi hệ thống đã hư hỏng. Với xe hiệu suất cao, xe đã độ động cơ, xe tăng áp mạnh hoặc thường xuyên chạy trên đường đua, các nâng cấp như két nước lớn hơn, két làm mát dầu, bơm nước lưu lượng cao, bọc ống xả hoặc phủ gốm cổ xả có thể giúp kiểm soát nhiệt tốt hơn. Dù vậy, những giải pháp này chỉ phù hợp khi thật sự cần thiết, bởi chúng có thể làm tăng trọng lượng, ảnh hưởng hiệu suất khí động học hoặc phát sinh chi phí không cần thiết với xe phổ thông.
