Giữa bối cảnh đó, việc một “ông lớn” công nghiệp như Tập đoàn Trường Hải (Thaco) đầu tư bài bản vào nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ thông qua Công ty Cổ phần Nông nghiệp Trường Hải (Thaco Agri) đã thu hút nhiều sự chú ý, mở ra một cách tiếp cận mới với nông nghiệp quy mô lớn, tích hợp và tuần hoàn.
Về vấn đề này, phóng viên Báo Nhà báo và Công luận đã có cuộc trao đổi riêng với ông Trần Bảo Sơn, Tổng Giám đốc Thaco Agri.
Lấn sân sang nông nghiệp quy mô lớn
+ Xuất phát là một “ông lớn” trong lĩnh vực công nghiệp, điều gì đã thôi thúc Thaco “lấn sân” sang một lĩnh vực hoàn toàn mới, đó là nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ, thưa ông?
- Tôi cho rằng có hai yếu tố then chốt. Thứ nhất là nhu cầu ngày càng lớn về lương thực, đặc biệt là các sản phẩm sạch, an toàn, có nguồn gốc và truy xuất rõ ràng. Đây không chỉ là yêu cầu của thị trường trong nước mà đã trở thành xu thế chung của thế giới, nhất là trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến sức khỏe và phát triển bền vững.
Thứ hai, xuất phát từ chính động cơ phát triển, chúng tôi có lợi thế về môi trường sản xuất, đặc biệt là quỹ đất liền vùng, liền thửa với quy mô đủ lớn để đầu tư hạ tầng đồng bộ và tổ chức sản xuất bài bản. Yếu tố này cho phép tối ưu chi phí và chính là nền tảng quyết định hiệu quả của nông nghiệp quy mô lớn.
Trên cơ sở hai yếu tố đó, chúng tôi xác định phát triển nông nghiệp theo nền tảng hữu cơ, tạo ra các sản phẩm sạch, có nguồn gốc rõ ràng cho thị trường trong nước và xuất khẩu.
+ Trong giai đoạn đầu thành lập năm 2019, khi bước vào lĩnh vực nông nghiệp với vai trò một doanh nghiệp còn khá “tay ngang”, Thaco Agri đã phải đối mặt với những khó khăn, vấp váp nào và rút ra những bài học gì cho quá trình phát triển sau này?
- Thực tế, khi mới bước vào lĩnh vực nông nghiệp, chúng tôi còn nhiều điều chưa lường hết, chưa thấu hiểu đầy đủ. Tuy nhiên, lãnh đạo Tập đoàn, đặc biệt là anh Trần Bá Dương (Chủ tịch HĐQT Thaco) đã có tầm nhìn dài hạn và đi trước chúng tôi nhiều bước.
Nhiều khi anh Dương yêu cầu phải sửa cái này, điều chỉnh cái kia. Lúc đầu, đội ngũ triển khai dự án thấy tốn kém, xót tiền, nhưng khi vận hành thực tế mới thấy, nếu không sửa thì hệ thống không thể vận hành hiệu quả.
Đơn cử như các trại bò hiện nay, với quy mô khoảng 1.000 con, thiết kế đã phải điều chỉnh tới lần thứ sáu, thứ bảy mới đáp ứng được yêu cầu về điều kiện sống của đàn bò, bảo đảm thông thoáng và thông gió hiệu quả.
Tương tự, việc ứng dụng cơ giới hóa trong khâu rải chất đệm chuồng và phân phối thức ăn cũng phải liên tục hoàn thiện, nhiều hạng mục buộc phải tháo dỡ, xây dựng lại nhiều lần để phù hợp với thực tiễn sản xuất.
Chi phí cho những lần sửa đổi đó không thể tính chính xác, vì cứ phải lũy kế dần lên. Đội ngũ trực tiếp làm thì rất xót, nhưng khi hệ thống bắt đầu vận hành ổn định, chi phí sản xuất giảm xuống, lúc đó mới thấy giá trị của việc làm đúng ngay từ gốc. Nếu cứ giữ cách làm ban đầu, thì hiệu quả sản xuất sẽ không thể cải thiện được.
Thực tế đó cho thấy, trong những lĩnh vực phức tạp như nông nghiệp quy mô lớn, vai trò của người đứng đầu với tầm nhìn dài hạn, sự kiên định và dám chấp nhận chi phí ban đầu chính là yếu tố mang tính quyết định để mô hình có thể vận hành bền vững.
Bên cạnh vai trò của người đứng đầu, yếu tố mang tính quyết định khác chính là sự phối hợp đồng bộ giữa các đơn vị thành viên trong hệ sinh thái Thaco. Hiện Tập đoàn có 6 thành viên, mỗi đơn vị đảm nhiệm một vai trò riêng nhưng có tính bổ trợ chặt chẽ cho nhau.
Đối với lĩnh vực nông nghiệp do Thaco Agri phụ trách, nếu chỉ một mình doanh nghiệp này đứng ra quản lý quỹ đất lớn và tổ chức sản xuất thì khó có thể triển khai hiệu quả. Việc vận hành thực tế đòi hỏi sự hỗ trợ từ các đơn vị trong hệ sinh thái như khối công nghiệp, Thaco Auto, Đại Quang Minh… tạo nền tảng về hạ tầng, cơ giới hóa và quản trị.
Theo đánh giá, tại Việt Nam hiện nay không nhiều tập đoàn sở hữu hệ sinh thái đủ hoàn chỉnh để phát triển nông nghiệp theo mô hình tích hợp. Phần lớn doanh nghiệp phải thuê ngoài, dẫn đến thiếu đồng bộ và khó kiểm soát. Trong khi đó, nông nghiệp là lĩnh vực đặc thù, đòi hỏi bám sát thực địa, kiểm soát chi tiết từng khâu, không thể chỉ vận hành trên giấy tờ hay kế hoạch. Đây chính là lợi thế cốt lõi của Thaco Agri nói riêng và Thaco nói chung.
Từ “ông lớn” sản xuất ô tô, Thaco đi trồng… chuối
+ Thaco Agri xác định những sản phẩm chủ lực nào trong chiến lược phát triển nông nghiệp?
- Đối với lĩnh vực cây ăn trái, Thaco Agri lựa chọn chuối và dứa làm hai sản phẩm chủ lực, bởi đây là những loại cây đòi hỏi tổ chức sản xuất quy mô lớn, quản trị đồng bộ và đầu tư hạ tầng bài bản, điều mà mô hình sản xuất nhỏ lẻ của nông hộ khó đáp ứng.
Trong khi đó, các loại cây như xoài, sầu riêng… chỉ cần vài sào đến vài hecta đất là người dân đã có thể canh tác hiệu quả và tạo ra thu nhập, nên phù hợp hơn với mô hình sản xuất hộ gia đình.
Với nhóm cây ăn trái này, Thaco Agri định hướng xây dựng các module sản xuất tích hợp, kết hợp giữa trồng trọt và chăn nuôi bò nhằm hình thành chuỗi sản xuất khép kín, tuần hoàn.
Thông qua mô hình này, doanh nghiệp không chỉ tạo ra các sản phẩm sạch, chất lượng cao mà còn chuyển giao kỹ thuật canh tác, quy trình bón phân, chăm sóc cây trồng cho người dân cùng tham gia sản xuất.
Ở những vùng sản xuất quy mô lớn, Thaco Agri thực hiện xây dựng thương hiệu và tổ chức xuất khẩu. Đối với sản phẩm do người dân trồng, chúng tôi thực hiện bao tiêu đầu ra, sản phẩm đạt tiêu chuẩn sẽ xuất khẩu tươi, phần còn lại đưa vào chế biến và phân phối ra thị trường dưới cùng một thương hiệu.
+ Vì sao lại là chuối, thưa ông?
- Trước hết, thị trường của chuối là toàn cầu, dễ tiêu thụ, phù hợp với nhiều thị trường và phân khúc, có thể xuất khẩu ổn định quanh năm. Thứ hai, đây là loại cây chỉ phát huy hiệu quả khi tổ chức sản xuất ở quy mô lớn, trong khi nông dân nhỏ lẻ rất khó làm được.
Với diện tích 100-300 ha, mỗi ngày chỉ xuất được nửa container hoặc một container thì không đủ để duy trì chuỗi xuất khẩu ổn định, trong khi xuất khẩu đòi hỏi sản lượng vài container mỗi ngày.
Khác với những cây như sầu riêng, người dân có thể trồng vài cây, thu hoạch vài chục kg vẫn bán được, chuối nếu trồng nhỏ lẻ chỉ có thể bán ra chợ với giá rất thấp. Chính vì vậy, chuối là loại cây phù hợp để doanh nghiệp tổ chức sản xuất lớn, đồng bộ và bài bản.
+ Trong bối cảnh nhiều quốc gia như Philippines hay các nước Nam Mỹ đã có kinh nghiệm trồng chuối quy mô lớn, vì sao Thaco Agri không lựa chọn áp dụng trực tiếp các mô hình, công nghệ sẵn có mà phải tự xây dựng một mô hình và quy trình sản xuất riêng?
- Thứ nhất, mô hình nông nghiệp tích hợp - tuần hoàn mà Thaco Agri đang triển khai là cách làm mới. Ngay cả chúng tôi cũng chưa thấy một mô hình hoàn chỉnh nào trên thế giới kết hợp đồng thời trồng chuối, trồng dứa, chăn nuôi bò và tái sử dụng phụ phẩm như Thaco Agri để có thể học tập trọn vẹn.
Ở nhiều nơi, chuối là chuối, dứa là dứa, bò là bò, các khâu tách rời nhau, không tạo thành một hệ sinh thái khép kín.
Thứ hai, nông nghiệp chịu tác động rất lớn của các yếu tố tự nhiên như thời tiết, khí hậu và thổ nhưỡng. Cùng một giống cây nhưng trồng ở Gia Lai sẽ cho kết quả khác so với khi trồng tại Campuchia hay Lào; từ quy trình bón phân, tưới nước đến chất lượng trái đều buộc phải điều chỉnh cho phù hợp. Vì vậy, không thể áp dụng hay sao chép máy móc một quy trình sản xuất từ nơi này sang nơi khác.
Ngay trong nội bộ Thaco Agri, với ba vùng sản xuất tại Việt Nam, Lào và Campuchia, chỉ riêng quy trình trồng chuối cũng đã phải thiết kế và điều chỉnh khác nhau cho từng vùng. Chính quá trình “mày mò”, thử nghiệm và liên tục điều chỉnh đó mới giúp hình thành nên mô hình phù hợp và bền vững.
+ Trong mô hình sản xuất của Thaco Agri, đâu là những giải pháp “xanh” giúp bảo vệ môi trường, cân bằng carbon và hướng tới phát triển bền vững?
- Giải pháp căn cơ nhất là Thaco Agri lựa chọn phát triển nông nghiệp trên nền tảng hữu cơ, hướng tới nông nghiệp sạch, hạn chế tối đa việc sử dụng hóa chất. Cách tiếp cận này không chỉ góp phần bảo vệ nguồn nước, cải thiện chất lượng đất mà còn tạo nền tảng cho sản xuất bền vững lâu dài.
Bên cạnh đó, hệ sinh thái sản xuất của Thaco Agri không chỉ dừng lại ở cây ăn trái mà còn kết hợp với lâm nghiệp, được tổ chức theo mô hình trồng xen, bổ trợ lẫn nhau. Chính cấu trúc này giúp hình thành hệ sinh thái xanh, góp phần giảm phát thải, tăng khả năng hấp thụ carbon và tạo dư địa để tham gia thị trường tín chỉ carbon trong tương lai.
Xin cảm ơn ông!
