Thanh tra tỉnh Lào Cai vừa ban hành Kết luận thanh tra số 1/KL-TT nêu rõ nhiều “lỗ hổng” trong công tác quản lý, thực hiện đầu tư xây dựng cơ bản và quản lý tài chính tại Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng (QLDA ĐTXD) khu vực Bảo Thắng giai đoạn 2024 - 2025.
Dù chủ đầu tư đã có nhiều nỗ lực trong việc triển khai các dự án hạ tầng, giao thông, giáo dục trên địa bàn, nhưng quá trình thực thi đã bộc lộ hàng loạt khuyết điểm nghiêm trọng, gây thất thoát và lãng phí nguồn lực nhà nước.
Áp sai định mức, lập dự toán thiếu chính xác
Qua kiểm tra trực tiếp 39/79 công trình, dự án do Ban QLDA ĐTXD khu vực Bảo Thắng làm chủ đầu tư, cơ quan chức năng phát hiện công tác chuẩn bị đầu tư tại một số dự án chưa bám sát thực tế. Hậu quả tất yếu là trong quá trình triển khai, chủ đầu tư buộc phải điều chỉnh thiết kế, dự toán hoặc phát sinh khối lượng thi công.
Đáng chú ý nhất là những sai lệch trong khâu lập dự toán và áp dụng chính sách. Việc xác định một số hạng mục công trình thiếu chính xác đã dẫn đến sai lệch trực tiếp trong lập dự toán chi phí. Cùng với đó, chủ đầu tư đã thiếu sát sao trong việc cập nhật các chính sách mới của Nhà nước, đặc biệt là việc không áp dụng kịp thời chính sách giảm thuế giá trị gia tăng (VAT) theo Nghị định số 44/2023/NĐ-CP và Nghị định số 174/2025/NĐ-CP của Chính phủ.
Sự thiếu cẩn thận trong khâu thẩm tra, thẩm định dự toán (chưa kiểm tra, xem xét kỹ số liệu) đã đẩy giá trị công trình lên cao một cách bất hợp lý. Hệ quả là Thanh tra tỉnh Lào Cai đã yêu cầu đơn vị này phải thực hiện giảm trừ giá trị khi thanh quyết toán đối với hàng loạt công trình với tổng số tiền lên tới 8.834.182.231 đồng.
Điểm mặt những dự án có giá trị giảm trừ “khủng” phải kể đến: Dự án Hạ tầng kỹ thuật khu dân cư thôn Làng Chưng, xã Sơn Hà bị kiến nghị giảm trừ thanh quyết toán hơn 4,26 tỷ đồng. Kế tiếp là dự án Trụ sở hành chính mới huyện Bảo Thắng bị kiến nghị giảm trừ hơn 1,3 tỷ đồng do tính sai khối lượng và không áp dụng mức giảm thuế VAT.
Ngoài ra, hàng loạt công trình đường giao thông, hệ thống thoát nước, nhà đa năng tại các trường học cũng nằm trong danh sách phải “cắt ngọn” thanh quyết toán với giá trị từ vài chục đến hàng trăm triệu đồng mỗi công trình.
Thi công ì ạch, vốn tạm ứng “treo” kéo dài
Không chỉ lỏng lẻo trong khâu dự toán, công tác quản lý dòng tiền tại Ban QLDA ĐTXD khu vực Bảo Thắng cũng bộc lộ nhiều yếu kém. Tính đến cuối năm 2025, tổng giá trị khối lượng hoàn thành còn nợ đọng vốn xây dựng cơ bản lên tới 9.375 triệu đồng.
Cơ quan thanh tra chỉ rõ, việc quản lý tạm ứng vốn cho các nhà thầu thiếu sự giám sát chặt chẽ. Thay vì chủ động rà soát, đôn đốc thu hồi tạm ứng theo tiến độ hợp đồng, chủ đầu tư lại tỏ ra bị động, phụ thuộc hoàn toàn vào hồ sơ thanh toán khối lượng hoàn thành của nhà thầu.
Việc tổng hợp khối lượng để lập hồ sơ thanh toán không thường xuyên, dẫn đến giải ngân vốn chậm chạp so với kế hoạch được giao.
Tình trạng thi công “rùa bò” cũng hiển hiện rõ. Trong số 39 dự án được kiểm tra, có 3 công trình trọng điểm đang bị chậm tiến độ so với kế hoạch ban đầu, buộc phải ký gia hạn hợp đồng. Đó là công trình Hạ tầng kỹ thuật khu dân cư thôn Làng Chưng (xã Sơn Hà), Hầm chui đường sắt kết nối khu đô thị Phú Long với khu đô thị sau kè bờ sông Hồng (thị trấn Phố Lu), và công trình Trụ sở hành chính mới huyện Bảo Thắng.
Không chỉ thi công chậm, công tác lập và trình phê duyệt quyết toán dự án hoàn thành ở nhiều dự án cũng trong tình trạng “ngâm” hồ sơ. Chất lượng hồ sơ quyết toán còn nhiều hạn chế, phải chỉnh sửa bổ sung nhiều lần, cộng thêm những vướng mắc trong khâu giải phóng mặt bằng đã kéo lùi tiến độ chung.
Ngoài ra, còn một sai phạm đáng trách khác nằm ở khâu quản lý tài chính nội bộ. Cụ thể, kể từ tháng 3/2025, sau khi sáp nhập Trung tâm phát triển quỹ đất cấp huyện vào Ban QLDA, đơn vị này đã tiếp nhận và phát sinh các khoản thu từ dịch vụ với tổng số tiền hơn 2,04 tỷ đồng. Dù đã hạch toán và quyết toán số tiền này, nhưng tại thời điểm thanh tra, Ban QLDA hoàn toàn chưa thực hiện việc kê khai và nộp thuế theo quy định.
Hành vi “bỏ quên” nghĩa vụ thuế này dẫn đến số tiền thuế chưa nộp ngân sách Nhà nước là 142.883.686 đồng (bao gồm hơn 40,8 triệu đồng thuế thu nhập doanh nghiệp và hơn 102 triệu đồng thuế giá trị gia tăng).
Nguyên nhân của những tồn tại trên, bên cạnh yếu tố khách quan từ việc sáp nhập mô hình quản lý, Thanh tra tỉnh Lào Cai đã thẳng thắn chỉ ra nguyên nhân chủ quan yếu kém từ năng lực cán bộ. Một bộ phận cán bộ tham mưu thiếu trách nhiệm, chưa nghiên cứu cập nhật chính sách, pháp luật mới; trong khi trách nhiệm quản lý chung thuộc về Giám đốc và các Phó Giám đốc phụ trách lĩnh vực.
Tránh tình trạng “rút kinh nghiệm” chung chung, Chánh Thanh tra tỉnh Lào Cai đã ra chỉ đạo cứng rắn. Yêu cầu Giám đốc Ban QLDA ĐTXD khu vực Bảo Thắng phải nghiêm túc thực hiện giảm trừ giá trị khi thanh quyết toán số tiền 8.834.182.231 đồng đối với các công trình sai phạm. Đồng thời, phải nộp ngay số tiền chưa nộp thuế 142.883.686 đồng vào tài khoản tạm giữ của Thanh tra tỉnh để xử lý theo pháp luật.
Thanh tra tỉnh cũng đề nghị cơ quan Thuế tỉnh Lào Cai vào cuộc xử phạt vi phạm hành chính về thuế đối với hành vi chậm kê khai, nộp thuế của Ban QLDA. Đồng thời, yêu cầu chủ đầu tư phải khẩn trương đẩy nhanh tiến độ thi công các công trình đang chậm chạp, đặc biệt là phải có phương án giải quyết dứt điểm đối với công trình “Trụ sở khu hành chính mới huyện Bảo Thắng”, tránh để thất thoát, lãng phí kéo dài.
