Thanh tra tỉnh Tây Ninh vừa chính thức ban hành Kết luận thanh tra số 1630/KL-TTr, chỉ ra hàng loạt tồn tại, vi phạm nghiêm trọng trong lĩnh vực quản lý, khai thác khoáng sản trên địa bàn. Qua việc thanh tra hàng chục dự án, bức tranh về sự lỏng lẻo trong giám sát tài nguyên và nhiều hạn chế của các chủ đầu tư đã được khắc họa rõ nét.
“Lỗ hổng” dữ liệu và khoản nợ ngân sách hơn 11,2 tỷ đồng
Điểm nghẽn đáng báo động nhất trong Kết luận thanh tra chính là sự bất nhất về số liệu khai thác thực tế so với số liệu báo cáo, kéo theo đó là sự thất thoát lớn về nguồn thu ngân sách. Qua thanh tra, có đến 11 giấy phép xuất hiện sự chênh lệch tổng cộng 519.411 m3 khoáng sản giữa báo cáo định kỳ so với số liệu kê khai thuế, phí và khai thác thực tế.
Đáng chú ý, chênh lệch giữa báo cáo định kỳ và kê khai thuế, phí xảy ra tại 9 dự án với tổng trữ lượng lên tới 406.520 m3, chênh lệch trữ lượng giữa báo cáo định kỳ so với số liệu khai thác thực tế xảy ra tại 2 dự án với tổng trữ lượng là 112.891 m3.
Hệ lụy trực tiếp từ sự thiếu minh bạch này là việc thực hiện nghĩa vụ tài chính bị xem nhẹ. Trong số 37 giấy phép được UBND tỉnh Tây Ninh cấp giai đoạn 2020 – 2025 được thanh tra, có tới 16 giấy phép mà chủ đầu tư kê khai, quyết toán không đầy đủ các loại thuế, phí với số tiền tạm tính lên đến 11.216.544.546 đồng.
Cụ thể, các khoản tiền nhà nước chưa thu được bao gồm: Tiền thuế tài nguyên 7.161.885.956 đồng; Phí bảo vệ môi trường 2.472.576.384 đồng; Tiền cấp quyền khai thác khoáng sản 946.353.751 đồng; Tiền ký quỹ cải tạo phục hồi môi trường 339.037.777 đồng và tiền chậm nộp là 296.690.678 đồng.
Tổng số tiền các đơn vị còn phải nộp vào Ngân sách Nhà nước được Thanh tra tỉnh Tây Ninh chốt lại là 9.931.153.018 đồng (đã khắc phục nộp ngân sách nhà nước hơn 2,2 tỷ đồng). Đây là một con số không hề nhỏ, đặt ra dấu hỏi lớn về tính tự giác của các doanh nghiệp được giao trọng trách khai thác tài nguyên quốc gia.
Khai thác “vượt rào”, phớt lờ quy định đất đai và “quên” đóng cửa mỏ
Không chỉ nợ tiền, nhiều doanh nghiệp còn phớt lờ các quy định kỹ thuật và luật pháp về đất đai. Kết luận thanh tra đã chỉ rõ có 6 chủ đầu tư đã khai thác vượt công suất cấp phép hàng năm (3 dự án năm 2024 và 3 dự án năm 2025). Thậm chí, quá trình khai thác thực tế tại hiện trường còn ghi nhận trường hợp DNTN Trần Nam chừa taluy không đúng theo thiết kế đã phê duyệt.
Đặc biệt nghiêm trọng là các vi phạm về pháp luật đất đai liên quan đến không gian khai thác. Có 8 giấy phép để xảy ra thiếu sót, vi phạm trên tổng diện tích lên tới 1.882.736 m2. Các vi phạm này bao gồm: dự án hết hạn sử dụng đất nhưng không lập thủ tục gia hạn, chưa đăng ký biến động đất đai sau khi chuyển mục đích sử dụng, chưa nộp tiền thuê đất, và đáng nói là việc chưa ký hợp đồng thuê mặt nước chuyên dùng đối với các mỏ khai thác cát trong lòng hồ Dầu Tiếng.
Hơn thế nữa, sự thiếu trách nhiệm của chủ đầu tư còn thể hiện ở việc “bỏ quên” nghĩa vụ hậu khai thác. Có 5 giấy phép đã hết hạn khai thác trên 6 tháng nhưng đến thời điểm thanh tra, các chủ đầu tư vẫn “bặt vô âm tín”, không chịu nộp hồ sơ đóng cửa mỏ theo đúng quy định của Luật Khoáng sản. Điều này tiềm ẩn rủi ro rất lớn về suy thoái môi trường và an toàn cho cộng đồng khu vực lân cận.
Trách nhiệm thuộc về ai?
Để xảy ra nhiều hạn chế trong khai thác và thất thu thuế phí, không thể không nhắc đến trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước. Thanh tra tỉnh Tây Ninh đã thẳng thắn chỉ ra rằng công tác phối hợp giữa Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng Thuế tỉnh chưa kịp thời và đồng bộ. Sự lỏng lẻo này chính là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến việc kê khai, nộp thuế tài nguyên và phí bảo vệ môi trường của chủ đầu tư không thống nhất.
Ngoài ra, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh còn chậm trễ trong việc kiểm tra, phát hiện, xử lý các đơn vị khai thác vượt công suất, cũng như chưa cương quyết đôn đốc các chủ đầu tư lập thủ tục đóng cửa mỏ.
Trước hàng loạt sai phạm đã rõ ràng, Thanh tra tỉnh Tây Ninh đã kiến nghị Thuế tỉnh áp dụng ngay các biện pháp quản lý, cưỡng chế hành chính để thu hồi hơn 9,9 tỷ đồng tiền nợ đọng ngân sách.
Đồng thời, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh được giao nhiệm vụ kiên quyết xử lý các đơn vị chây ỳ đóng cửa mỏ, tuyệt đối không xem xét cấp giấy phép khai thác khoáng sản mới cho các đối tượng không chấp hành quy định pháp luật.
Tài nguyên khoáng sản là tài sản quốc gia. Những chế tài nghiêm khắc nhất cần được thực thi ngay lập tức để lập lại trật tự kỷ cương trên địa bàn tỉnh Tây Ninh, đồng thời là hồi chuông cảnh tỉnh cho các địa phương khác trong công tác quản lý tài nguyên.
