Theo Thông báo số 35/TB-TTT ngày 06/05/2026 của Thanh tra tỉnh Gia Lai, việc sắp xếp, chuyển đổi Công ty TNHH MTV Cà phê Gia Lai thành Công ty Cổ phần Cà phê Gia Lai cơ bản tuân thủ các chủ trương của Đảng và Nhà nước. Tuy nhiên, quá trình thực thi đã nảy sinh nhiều hạn chế, vi phạm nghiêm trọng liên quan đến tài chính, đất đai và giải quyết quyền lợi cho người lao động.
Thất thoát hàng chục tỷ đồng do xác định sai giá trị tài sản
Một trong những vấn đề nổi cộm nhất được nêu trong Kết luận thanh tra là công tác định giá doanh nghiệp trước khi cổ phần hóa. Cụ thể, khi xác định giá trị doanh nghiệp, giá trị vườn cây cà phê kinh doanh đã bị tính sai tỷ lệ, chỉ còn từ 68,86% đến 79,83% thay vì 100% theo quy định. Việc xác định sai lệch này đã trực tiếp làm thất thoát vốn nhà nước với số tiền lên đến 26.732.349.060 đồng.
Bên cạnh đó, quá trình định giá cũng đã “bỏ quên” một khối lượng tài sản lớn của nhà nước. Có tới 7.153 cây muồng đen (cây chắn gió) với độ tuổi từ 20 đến 35 năm không được đưa vào giá trị doanh nghiệp để cổ phần hóa, tiếp tục gây thiệt hại cho ngân sách.
Ngoài ra, về nghĩa vụ tài chính, Công ty TNHH MTV Cà phê Gia Lai đã có sự thiếu sót khi chưa đề nghị cơ quan thuế quyết toán khoản tiền thuê đất phải nộp từ năm 2011 đến 2018 nhưng đã gửi hồ sơ quyết toán cổ phần hóa cho cơ quan tài chính. Điều này xuất phát từ việc doanh nghiệp chưa hoàn thiện thủ tục thuê đất và kê khai thiếu tiền thuê đất hàng năm, cùng với sự chậm trễ trong công tác kiểm tra, quyết toán của cơ quan thuế.
Bất cập trong quản lý đất đai và hệ lụy kéo dài
Sau khi chính thức chuyển sang mô hình công ty cổ phần, công tác quản lý, sử dụng đất của Công ty Cổ phần Cà phê Gia Lai cũng bộc lộ nhiều sai phạm, đi ngược lại với các phương án đã được phê duyệt.
Ngay khi đi vào hoạt động, công ty đã tự ý chuyển đổi cơ cấu cây trồng, không thực hiện đúng cam kết của nhà đầu tư chiến lược cũng như kế hoạch sử dụng đất mà UBND tỉnh đã thông qua. Nghiêm trọng hơn, Công ty đã cho Công ty CP Gia súc Lơ Pang thuê lại 140 ha đất tại Chi nhánh Văn phòng 2 (huyện Chư Sê). Việc làm này trái với phương án cổ phần hóa, phương án sử dụng đất, vi phạm Điều 175 Luật Đất đai.
Hoạt động sản xuất kinh doanh kém hiệu quả cùng việc cho thuê đất sai quy định đã ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, việc làm của người lao động và các hộ nhận khoán. Đây là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng khiếu kiện kéo dài và việc người dân, người nhận khoán chiếm, sử dụng đất tại Chi nhánh Văn phòng 2 trong một thời gian dài. Trong khi đó, chính quyền địa phương (các cấp thuộc huyện Chư Sê) và Sở Tài nguyên và Môi trường lại chưa có biện pháp tuyên truyền, xử lý kịp thời hành vi vi phạm của doanh nghiệp cũng như tình trạng chiếm đất.
Kiến nghị chuyển cơ quan điều tra
Trước những sai phạm gây hậu quả nghiêm trọng, Chánh Thanh tra tỉnh Gia Lai đã kiến nghị Chủ tịch UBND tỉnh chỉ đạo chuyển toàn bộ hồ sơ vụ việc xác định sai giá trị vườn cây (làm thất thoát hơn 26,7 tỷ đồng) sang Cơ quan Cảnh sát điều tra - Công an tỉnh Gia Lai để làm rõ, xử lý.
Đối với vụ việc không đưa 7.153 cây muồng đen vào giá trị doanh nghiệp, Cơ quan Cảnh sát điều tra hiện đã thụ lý tin báo tội phạm (theo Quyết định số 4949/QĐ-CSKT ngày 12/6/2025) và đang tiến hành xử lý.
Song song với việc xử lý trách nhiệm hình sự và hành chính đối với các tổ chức, cá nhân liên quan, Thanh tra tỉnh cũng đặc biệt chú trọng đến việc giải quyết quyền lợi chính đáng cho người lao động. Cơ quan thanh tra yêu cầu Công ty Cổ phần Cà phê Gia Lai phải chi trả các chế độ ngừng việc, thôi việc theo quy định.
Đồng thời, công ty phải tính toán bồi thường thỏa đáng cho các hộ nhận khoán đối với những tài sản do họ tự đầu tư 100% chi phí như: vườn tiêu, giếng nước, lán trại, đường ống tưới và công chăm sóc các loại cây trồng xen (bơ, sầu riêng) trên diện tích vườn cà phê đã bị phá bỏ. Sau khi giải quyết xong các quyền lợi này, công ty cần lập phương án tái canh và ký hợp đồng giao khoán mới, giúp người dân sớm ổn định cuộc sống và khôi phục sản xuất theo đúng cam kết ban đầu.
