Những "quả ngọt" đầu tiên từ các công trình trường học an toàn cho đến các mô hình kinh tế do thanh niên làm chủ ở Lai Châu không chỉ cải thiện đời sống vật chất mà còn tạo ra bước chuyển biến mạnh mẽ trong tư duy, giúp đồng bào các dân tộc vùng cao tự tin vươn lên làm chủ cuộc sống.
Điểm tựa nâng bước học sinh vùng cao
Trung tuần tháng 5/2026, chính quyền xã Sìn Hồ, tỉnh Lai Châu phối hợp cùng tổ chức Plan International Việt Nam khánh thành khu bán trú học sinh tại Trường Phổ thông dân tộc bán trú - Tiểu học Phăng Sô Lin. Công trình được xây dựng với sự hỗ trợ tài chính từ Nhật Bản và nằm trong khuôn khổ dự án “Thúc đẩy môi trường học tập và trường học đáp ứng giới cho trẻ em dân tộc thiểu số tại Tuyên Quang và Lai Châu”, triển khai trong giai đoạn 2025-2028.
Quy mô khu bán trú mới gồm 8 phòng đã được xây dựng, đáp ứng chỗ ở cho 200 học sinh. Công trình có tổng mức đầu tư hơn 2,2 tỷ đồng (tương đương khoảng 13,2 triệu yên Nhật), được triển khai từ tháng 10/2025.
Theo thông tin từ lãnh đạo xã Sìn Hồ, Trường Phổ thông dân tộc bán trú - Tiểu học Phăng Sô Lin có 372 học sinh, trong đó có 170 em gái, phần lớn là trẻ em dân tộc H’Mông. Trước đây, nhiều em phải đi bộ quãng đường dài từ 4 đến 30km, vượt qua những tuyến đường đồi núi hiểm trở để đến trường. Với điều kiện đó, việc duy trì việc học, đặc biệt với học sinh nhỏ tuổi, luôn đi kèm nhiều khó khăn. Từ khi khu bán trú hoàn thành đi vào sử dụng, các em có thể ở lại trường trong tuần học, sinh hoạt trong điều kiện an toàn và ổn định hơn.
Trước đó, hồi tháng 4/2026, tại hội nghị tổng kết năm thứ nhất của dự án, lãnh đạo Sở GD&ĐT Lai Châu cho biết, với sự phối hợp của tổ chức Plan International, chỉ trong năm đầu tiên, dự án đã đạt nhiều kết quả thiết thực.
Theo đó, dự án triển khai tại 3 xã Sìn Hồ, Tủa Sín Chải, Nậm Tăm với tổng ngân sách phê duyệt hơn 3,17 tỷ đồng, trong đó, đã giải ngân 3,15 tỷ đồng, đạt 99,2%. Tổng số người hưởng lợi từ dự án trong năm đầu đạt hơn 14.700 người, trong đó, có hơn 4.000 học sinh tham gia các hoạt động truyền thông và giáo dục.
Về các phần việc cụ thể, ngoài việc xây dựng khu nhà lưu trú tại Trường Tiểu học Phăng Sô Lin, dự án còn tiến hành cải tạo phòng tham vấn học đường thân thiện tại Trường THCS Phăng Sô Lin; tổ chức 4 khóa tập huấn cấp tỉnh cho hơn 200 lượt giáo viên cốt cán về giáo dục giới tính và tình dục toàn diện (CSE), phương pháp dạy học tích cực, cũng như kỹ năng tham vấn và y tế học đường.
Thông qua dự án, 100% lớp từ khối 3 đến khối 9 được học định kỳ các nội dung về sức khỏe sinh sản; mỗi trường tổ chức sinh hoạt chuyên môn cho giáo viên; thành lập 10 Câu lạc bộ “Thủ lĩnh của sự thay đổi” với hơn 300 học sinh, sinh hoạt định kỳ nhằm lan tỏa kiến thức, kỹ năng và thay đổi hành vi trong học sinh…
“Dự án góp phần nâng cao năng lực cho giáo viên trong việc giảng dạy CSE theo hướng tích cực, phù hợp lứa tuổi; giúp phụ huynh nâng cao nhận thức và trách nhiệm trong chăm sóc, giáo dục con em; đồng thời trang bị cho học sinh kiến thức, kỹ năng cần thiết để bảo vệ bản thân, phòng tránh bạo lực giới và tảo hôn”, đại diện Ban Quản lý Dự án của Sở GD&ĐT Lai Châu cho biết.
Trao quyền năng kinh tế cho phụ nữ, trẻ em gái dân tộc thiểu số
Theo bà Lò Thị Mai Bình, cán bộ Plan International vùng Lai Châu, hoạt động của tổ chức này nhằm mục tiêu bảo vệ quyền trẻ em, bình đẳng giới và hỗ trợ thanh thiếu niên dân tộc thiểu số. Riêng tại Lai Châu, Plan International đã triển khai nhiều dự án giáo dục, sinh kế, sức khỏe tâm thần và phòng chống tảo hôn tại các huyện vùng cao.
Trong đó, chương trình “Bình đẳng giới và nâng cao vị thế cho phụ nữ và trẻ em gái dân tộc thiểu số tại Lai Châu” được triển khai thực hiện từ năm 2024-2026 tại 5 xã khó khăn thuộc huyện Phong Thổ cũ là: Nậm Xe, Hoang Thèn, Bản Lang, Dào San và Khổng Lào. Dự án hướng tới mục tiêu nâng cao vị thế kinh tế - xã hội cho phụ nữ, trẻ em gái dân tộc thiểu số để họ được học tập, phát triển, không còn phải chịu bất kỳ hình thức bạo lực nào trong cuộc sống.
Bà Bình cho biết, từ tháng 7/2025 đến tháng 6/2026, thông qua dự án, Plan International Lai Châu đã triển khai 6 mô hình sinh kế, hỗ trợ trực tiếp cho 94 hộ nghèo, cận nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số.
Nổi bật trong số các mô hình thành công là mô hình mở quán bán bánh và đồ uống do thanh niên làm chủ.
Em Phàn Thị Chéng ở bản Hợp 1, xã Khổng Lào là một trong những phụ nữ nhận được sự hỗ trợ của dự án.
Theo Phàn Thị Chéng, trước đây, em chưa có nghề nghiệp ổn định nhưng khi tham gia mô hình của Plan International, em được tham gia học nghề miễn phí. Tại lớp học, em được hỗ trợ kỹ thuật, xây dựng phương án khởi nghiệp, hướng dẫn kỹ năng giao tiếp với khách hàng… Sau khi học nghề, em còn được tài trợ một số đồ dùng, dụng cụ để kinh doanh như bếp ga, bàn ghế, quạt điện, kinh phí in ấn thực đơn, biển tên quán... Tự tin với những kiến thức được học, Chéng bắt tay vào khởi nghiệp mở quán kinh doanh các món đồ ăn nhanh.
Sau thời gian đầu còn nhiều khó khăn, hiện nay thu nhập của em trừ chi phí cũng được khoảng 15 triệu đồng mỗi tháng. Từ những kinh nghiệm tích lũy được, em học hỏi thêm về cách kinh doanh và kết hợp ship đồ cho khách hàng gần, đồng thời thay đổi cách thức trang trí quán phù hợp với giới trẻ và cách trình bày các sản phẩm đẹp mắt.
Phàn Thị Chéng chia sẻ, từ thành công của mình, em mong chương trình sẽ tiếp tục giúp các phụ nữ trẻ là người dân tộc thiểu số có thêm động lực để khởi nghiệp tự tạo việc làm và tăng thu nhập cho bản thân.
Thay đổi nhỏ, bước tiến lớn
Bà Lò Thị Mai Bình chia sẻ, trước đây, những người phụ nữ dân tộc thiểu số ở Lai Châu thường có tư tưởng cam chịu, lệ thuộc, quanh năm luôn làm lụng vất vả trên nương, lo nội trợ, chăm sóc gia đình mà không có ý chí vươn lên. Bên cạnh đó, tình trạng tảo hôn, mang thai trong độ tuổi vị thành niên khá nhiều, dẫn đến nhiều em phải bỏ học...
Để thay đổi những nếp nghĩ đó, từ sự hỗ trợ của tổ chức Plan International Việt Nam thông qua chương trình “Bình đẳng giới và nâng cao vị thế cho phụ nữ và trẻ em gái dân tộc thiểu số tại Lai Châu”; Hội LHPN các cấp của tỉnh Lai Châu đã có nhiều hoạt động thiết thực, khuyến khích chị em mạnh dạn tự tin tham gia phát triển kinh tế.
Đặc biệt, điều đáng ghi nhận là các mô hình của dự án không chỉ nằm ở giá trị hỗ trợ vật chất mà còn tạo ra sự thay đổi rõ rệt trong tư duy, năng lực của người dân. Thông qua các lớp tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật và quá trình đồng hành thực tế, đồng bào các dân tộc ở Lai Châu đã chủ động hơn trong sản xuất, mạnh dạn áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật mới vào chăn nuôi, trồng trọt, từng bước chuyển từ phương thức sản xuất nhỏ lẻ tự cung tự cấp sang sản xuất có định hướng thị trường. Từ những mô hình cụ thể, thiết thực, tổ chức Plan International đã và đang góp phần quan trọng trong việc tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng biên giới Lai Châu.
