(CLO) Những năm vừa qua, nền nông nghiệp Việt Nam đã từng bước phát triển, bước đầu được công nghiệp hóa, phát huy được vai trò trụ đỡ cho nền kinh tế trong bối cảnh khó khăn. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng nông nghiệp đang giảm dần và bộc lộ những yếu kém của một nền nông nghiệp dựa trên kinh tế hộ nhỏ lẻ, chất lượng thấp trong khi cạnh tranh giữa các quốc gia ngày càng gay gắt. Một nút thắt quan trọng và cấp thiết cần tháo gỡ để tạo động lực cho sự phát triển của nền nông nghiệp Việt Nam trong giai đoạn mới chính là thể chế, bao gồm các thể chế chính thức và phi chính thức.
[caption id="attachment_156368" align="aligncenter" width="660"] Một trong những nguyên nhân quan trọng là do thể chế nông nghiệp cho thời kỳ phát triển theo chiều rộng, dựa vào khai thác tài nguyên, vốn, lao động giá rẻ; phát huy động lực từ kinh tế hộ nay đã tới “trần”, đòi hỏi phải có sự đổi mới, hoàn thiện thể chế nông nghiệp cho giai đoạn phát triển mới. (Ảnh minh hoạ)[/caption]
Tốc độ tăng trưởng giảm dần
Tại Diễn đàn Nông nghiệp mùa xuân 2017, ThS. Nguyễn Văn Tiến , Vụ trưởng Vụ Nông nghiêp-Nông thôn, Ban Kinh tế Trung ương nhận định: Nông nghiệp phát triển chưa bền vững, giá trị gia tăng, sức cạnh tranh, hiệu quả sản xuất hàng hóa nông sản còn thấp.
Tăng trưởng có chiều hướng giảm dần trong các năm gần đây, giai đoạn 2005-2010 tăng trưởng bình quân đạt 4,85%, giai đoạn 2011-2015 bình quân đạt 3,13%; năm 2015 GDP ngành chỉ đạt 2,41%, thấp nhất trong 5 năm qua. Sáu tháng đầu năm 2016 tăng trưởng 0,18%, năm 2016 tăng trưởng ước đạt 1,2%.
Theo Ngân hàng Thế giới (WB), Việt Nam có điểm số thấp về điều kiện quản lý, kinh doanh nông nghiệp: Môi trường kinh doanh giống cây trồng của Việt Nam ở mức 62,5/100 điểm, thấp hơn cả Campuchia, Bangladesh và Philippines. Thời gian đăng ký cấp giấy phép kinh doanh giống nông nghiệp mới ở Việt Nam lên tới 901 ngày so với Philippines (571 ngày) và Myanmar (306 ngày).
Môi trường kinh doanh máy móc nông nghiệp chỉ đạt 24,4/100 điểm (chỉ hơn Lào và Myanmar). Thủ tục và quy định cho phép hưởng ưu đãi về thuế, phí còn nhiều bất cập.
Ông Tiến cho rằng, những hạn chế, khuyết tật của nền nông nghiệp là do xuất phát điểm của ngành nông nghiệp nước ta còn thấp; sức cạnh tranh gay gắt của hàng hoá nông sản nhập khẩu từ các nước tiến tiến khi nước ta hội nhập ngày càng sâu vào thị trường thế giới; biến đổi khí hậu, nước biển dâng, hạn hán xâm nhập mặn diễn ra ngày càng gay gắt hơn, nhất là khu vực đồng bằng sông Cửu Long.
“Nhưng, một trong những nguyên nhân quan trọng là do thể chế nông nghiệp cho thời kỳ phát triển theo chiều rộng, dựa vào khai thác tài nguyên, vốn, lao động giá rẻ; phát huy động lực từ kinh tế hộ nay đã tới “trần”, đòi hỏi phải có sự đổi mới, hoàn thiện thể chế nông nghiệp cho giai đoạn phát triển mới”, Vụ trưởng Vụ Nông nghiêp-Nông thôn nhấn mạnh.
Tháo gỡ nút thắt thể chế
Ông Nguyễn Văn Tiến cho biết, cần có chiến lược tổng thể thúc đẩy thể chế nông nghiệp chuyển mạnh từ phát triển theo chiều rộng sang phát triển nền nông nghiệp hàng hóa theo chiều sâu, xây dựng nền nông nghiệp hiệu quả, chất lượng, nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Phát triển và nâng cao năng lực sản xuất hàng hóa của các hộ nông dân, các hợp tác xã, các loại hình doanh nghiệp, đơn vị cung ứng dịch vụ...
Theo chuyên gia Phạm Minh Trí - Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp nông thôn, một câu chuyện thường bị bỏ qua trong khi xây dựng thể chế cho các ngành kinh tế là chuyện hoạt động của các hiệp hội và nông nghiệp cũng không phải là một ngoại lệ.
Trong bối cảnh cạnh tranh trong nông nghiệp đang đòi hỏi rất cao việc khảo sát thị trường trong nước và thế giới, xây dựng thương hiệu và bảo vệ quyền lợi của hội viên trong các vụ kiện cáo quốc tế thì, các hiệp hội chuyên ngành nông nghiệp của Việt Nam hầu như không có động tĩnh gì.
Do vậy, cần chặt cho được “cái đuôi” hành chính hóa hiệp hội hoặc cái tâm lý tự huyễn hoặc mình là “cánh tay nối dài” của các cơ quan quản lý nhà nước, cơ cấu lại các hội này theo hướng phục vụ lợi ích cho hội viên và phát triển ngành theo chuỗi giá trị thông qua các trung tâm dịch vụ thay cho các văn phòng hành chính. Đồng thời tăng cường hơn các hoạt động gắn với thị trường", ông Trí cho biết.
Tiến sĩ Andrew Wells-Dang, Chuyên gia cao cấp, Oxfam Việt Nam bày tỏ, nỗi lo lắng lớn nhất là tinh thần công nghiệp hoá có thể dễ dàng chuyển vào nền nông nghiệp, rằng cứ lớn hơn thì sẽ tốt hơn, nông dân chỉ là những đơn vị của quá trình sản xuất, hóa chất và công nghệ sinh học được cho là sẽ giải quyết được tất cả mọi vấn đề.
Những ý tưởng này, nếu được thực hiện theo hướng cực đoan, sẽ dẫn đến việc đào thải rất nhiều hộ sản xuất nhỏ lẻ, biến họ trở thành những người làm thuê trên chính mảnh đất đã từng thuộc sở hữu của mình. Nó cũng đem đến những hậu quả nghiêm trọng về môi trường mà người dân Việt Nam ngày càng nhận thức rõ ràng hơn.
"Và một dấu hiệu đáng lo ngại nữa rằng nhiều người nông dân không nhìn thấy một tương lai tươi sáng trong ngành nông nghiệp và vì thế khuyến khích con mình tìm kiếm việc làm ở các ngành khác", ông Andrew chia sẻ.
Bảo Quyên
