Trong các dòng ô tô hiện nay, hệ thống trợ lực lái được chia thành hai loại chính là trợ lực điện và trợ lực thủy lực. Trong đó, trợ lực lái thủy lực vẫn xuất hiện phổ biến trên nhiều mẫu xe đời cũ và một số dòng xe hiện hành.
Đây cũng là loại hệ thống duy nhất sử dụng dầu trợ lực lái, đồng nghĩa với việc cần được kiểm tra và bảo dưỡng định kỳ. Khi dầu trợ lực bị thiếu, xe không chỉ vận hành kém ổn định mà còn đối mặt nguy cơ hư hỏng nghiêm trọng về lâu dài.
Dấu hiệu dễ nhận biết nhất khi thiếu dầu trợ lực lái là vô lăng trở nên nặng và khó xoay, đặc biệt khi đánh lái ở tốc độ thấp hoặc quay đầu xe.
Tình trạng này thường đi kèm với tiếng ồn lạ phát ra từ khoang động cơ mỗi khi người lái xoay vô lăng. Âm thanh này thường giống tiếng rên hoặc gầm nhẹ, xuất hiện do không khí lọt vào hệ thống khi mức dầu không đủ để duy trì áp suất ổn định.
Trong điều kiện vận hành bình thường, hệ thống trợ lực lái thủy lực không tiêu hao dầu, vì vậy hiện tượng thiếu dầu gần như luôn bắt nguồn từ rò rỉ ở đường ống, phớt hoặc bơm trợ lực.
Nếu tiếp tục sử dụng xe trong tình trạng thiếu dầu trợ lực, rủi ro không chỉ dừng lại ở việc lái xe vất vả hơn. Bơm trợ lực lái vốn được bôi trơn và làm mát bằng chính dầu trợ lực sẽ phải làm việc khô, dẫn tới quá nhiệt và mài mòn nhanh.
Khi bơm bị hư hỏng, chi phí sửa chữa có thể cao gấp nhiều lần so với việc châm thêm dầu và xử lý rò rỉ từ sớm. Ngoài ra, áp suất dầu không ổn định còn có thể làm hỏng thước lái, một trong những bộ phận quan trọng và đắt tiền của hệ thống lái.
Về mặt an toàn, thiếu dầu trợ lực lái làm giảm khả năng kiểm soát xe trong các tình huống khẩn cấp. Khi vô lăng nặng bất thường, phản xạ đánh lái tránh chướng ngại vật hoặc xử lý khi xe trượt bánh sẽ chậm hơn, đặc biệt với những tài xế không quen lái xe không có trợ lực.
Trong môi trường đô thị đông đúc, rủi ro va chạm vì đánh lái không kịp thời là điều hoàn toàn có thể xảy ra.
Cấu tạo của hệ thống trợ lực lái thủy lực bao gồm một bơm dẫn động bằng dây đai từ động cơ, các đường ống dẫn dầu áp suất cao và thấp, thước lái cùng một bình chứa dầu.
Bơm có nhiệm vụ tạo áp suất để đẩy dầu tới thước lái, từ đó hỗ trợ lực xoay cho vô lăng. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, dầu quay trở lại bơm ở áp suất thấp hơn và tiếp tục chu trình tuần hoàn. Bình chứa đóng vai trò dự trữ và cho phép người dùng kiểm tra mức dầu, thường được đánh dấu rõ mức tối thiểu và tối đa.
Hệ thống trợ lực lái thủy lực hiện đại là thành quả của quá trình phát triển kéo dài gần một thế kỷ. Công nghệ này được Francis W Davis phát minh vào năm 1926 và ban đầu phục vụ cho các phương tiện quân sự hạng nặng trong Thế chiến thứ hai nhằm giúp việc điều khiển trở nên nhẹ nhàng hơn.
Sau chiến tranh, mẫu xe thương mại đầu tiên được trang bị trợ lực lái là Chrysler Imperial năm 1951. Nhờ giảm đáng kể lực đánh lái, các nhà sản xuất có thể thiết kế hệ thống lái nhạy hơn, giúp xe phản hồi nhanh và ổn định hơn ở tốc độ cao.
Ngày nay, xu hướng tiết kiệm nhiên liệu và tích hợp công nghệ hỗ trợ lái xe đã khiến nhiều hãng chuyển sang trợ lực lái điện. Hệ thống này không sử dụng dầu, giảm yêu cầu bảo dưỡng và cho phép kết hợp dễ dàng với các tính năng như hỗ trợ giữ làn hay đỗ xe tự động.
Tuy vậy, hàng triệu xe trên đường vẫn đang dùng trợ lực lái thủy lực, khiến việc hiểu rõ và theo dõi tình trạng dầu trợ lực vẫn mang ý nghĩa thực tế lớn với người sử dụng.
Trong quá trình sử dụng, việc kiểm tra mức dầu trợ lực lái theo khuyến cáo của nhà sản xuất là bước đơn giản nhưng quan trọng. Khi phát hiện dầu xuống thấp, cần châm đúng loại dầu phù hợp và theo dõi xem hiện tượng nặng lái hoặc tiếng ồn có tái diễn hay không.
Nếu tình trạng này quay trở lại, đó là dấu hiệu rõ ràng cho thấy hệ thống đang gặp rò rỉ và cần được kiểm tra kỹ thuật sớm. Chủ động xử lý từ đầu không chỉ giúp xe vận hành êm ái hơn mà còn tránh được những hư hỏng tốn kém và rủi ro an toàn trong quá trình lái xe.
