Cao tốc Hà Nội - Bắc Giang hiện có nhu cầu vận tải ngày càng tăng, mật độ giao thông gia tăng nhanh, dẫn đến tình trạng ùn ứ thường xuyên xảy ra, đặc biệt trong các khung giờ cao điểm.
Việc nghiên cứu và sớm đầu tư mở rộng tuyến đường là rất cấp thiết nhằm đáp ứng nhu cầu vận tải hiện nay.
Bộ Xây dựng thống nhất giao nhà đầu tư nghiên cứu theo phương án đầu tư mở rộng quy mô đúng theo quy hoạch là 8 làn xe cao tốc và phương án giải phóng mặt bằng theo quy hoạch.
Trước mắt phân kỳ đầu tư 6 làn xe cao tốc, đồng thời nghiên cứu mở rộng, xây mới các hầm chui; đầu tư xây dựng hệ thống đường song hành, đường gom và đường dân sinh. Địa phương bố trí kinh phí đầu tư mở rộng đường song hành.
Về phương án đầu tư, cơ quan chức năng thống nhất nghiên cứu hai phương án gồm: phương án 1 là mở rộng đoạn từ nút giao với Quốc lộ 31 đến cuối tuyến, chiều dài khoảng 45,2km. Chiều dài tuyến qua Hà Nội khoảng 6,97km, tỉnh Bắc Ninh khoảng 38,23km.
Phương án 2 là mở rộng đoạn từ nút giao với Quốc lộ 31 đến nút giao cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên tại Km152+850, chiều dài khoảng 39,5km. Đoạn qua Hà Nội dài khoảng 1,27km, qua tỉnh Bắc Ninh khoảng 38,23km.
Về cơ quan nhà nước có thẩm quyền, Bộ Xây dựng đề nghị tỉnh Bắc Ninh đảm nhiệm vai trò này và sớm có văn bản gửi Bộ để thực hiện việc chuyển giao nhiệm vụ. Sau khi được giao, tỉnh Bắc Ninh sẽ quyết định hình thức thu phí theo quy định.
Theo Quy hoạch mạng lưới đường bộ thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn 2050, tuyến cao tốc Hà Nội - Bắc Giang - Lạng Sơn có chiều dài 153 km, quy mô từ 6 đến 8 làn xe.
Đoạn từ cầu Phù Đổng (Hà Nội) đến Bắc Giang dài 46km, được quy hoạch mở rộng lên 8 làn xe. Đoạn Bắc Giang - Chi Lăng (Lạng Sơn) dài 64km đang khai thác với quy mô 4 làn xe, quy hoạch 6 làn xe. Đoạn Hữu Nghị - Chi Lăng dài 43km đang xây dựng 4 làn xe, dự kiến thông tuyến cuối năm nay.
Tuyến Hà Nội - Bắc Giang hiện thuộc dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 1 theo hình thức BOT, tổng mức đầu tư hơn 4.100 tỷ đồng, đưa vào khai thác từ tháng 4/2016, thời gian thu phí 21 năm.
