Theo Thủ tướng, qua nghiên cứu quá trình thực hiện các chương trình giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, Chính phủ nhận thấy cơ chế tích hợp, lồng ghép hiện nay vẫn chưa bảo đảm tính tổng thể, đồng bộ và toàn diện. Trong khi đó, Quốc hội đã ban hành thêm các nghị quyết liên quan đến các chương trình về văn hóa, giáo dục, y tế, phòng, chống ma túy. Nếu tiếp tục thực hiện theo cơ chế hiện hành, có khả năng sẽ không bảo đảm hiệu quả và không đạt đầy đủ các mục tiêu mà Quốc hội đã đặt ra. Chính vì vậy, Chính phủ đã mạnh dạn đề xuất tích hợp các chương trình nhằm khắc phục tình trạng nguồn lực phân mảnh, đầu mối nhiều, chi phí tổ chức thực hiện lớn nhưng hiệu quả chưa tương xứng.
Theo tính toán sơ bộ, tổng nguồn lực của các chương trình là trên 800.000 tỷ đồng, trong đó chi thường xuyên từng chiếm trên 40%. Đáng chú ý, nhiều nội dung trong đó vốn đã thuộc nhiệm vụ chi thường xuyên của các bộ, ngành và địa phương. Do đó, Chính phủ sẽ tiếp tục rà soát. Những nhiệm vụ thuộc chức năng thường xuyên của các bộ, ngành thì phải thực hiện từ nguồn chi thường xuyên đã được bố trí hằng năm; chỉ những nội dung phát sinh thực sự cần thiết để bảo đảm mục tiêu của chương trình mới bố trí thêm nguồn lực.
Thủ tướng cho biết, sau khi tính toán, cơ cấu dự kiến được điều chỉnh theo hướng khoảng 75% dành cho chi đầu tư và 25% dành cho chi thường xuyên. Trong quá trình thực hiện, tỷ trọng chi thường xuyên có thể tiếp tục giảm để tăng nguồn lực cho đầu tư.
Tuy nhiên, Thủ tướng nhấn mạnh, tích hợp các chương trình không đồng nghĩa với thay đổi mục tiêu.
“Quan điểm của Chính phủ, đây không phải là tích hợp cơ học”, Thủ tướng nêu rõ. Việc tích hợp không thể làm thay đổi hoặc thu hẹp các mục tiêu mà Quốc hội đã thông qua.
Các mục tiêu trong những nghị quyết của Quốc hội phải được bảo đảm xuyên suốt, nhưng cần cơ cấu lại các nhiệm vụ để không trùng lặp, không lãng phí, đưa nguồn lực đúng vào những nơi cần thiết. Đồng thời, giảm đầu mối, thủ tục, văn bản và quy trình hướng dẫn. Thủ tướng cho biết, Chính phủ đã làm việc rất kỹ với các Bộ về những nội dung này.
Theo Thủ tướng, tích hợp các chương trình không có nghĩa tất cả các tỉnh, thành phố đều phải thực hiện đầy đủ tất cả các nhóm nhiệm vụ như nhau. Trên cơ sở khung mục tiêu và tiêu chí chung, địa phương phải được phân cấp để quyết định ưu tiên đầu tư vào lĩnh vực nào phù hợp với nhu cầu thực tiễn. Đây là trách nhiệm của Hội đồng nhân dân các cấp. Các bộ, ngành thực hiện kiểm tra, giám sát và hậu kiểm.
Thủ tướng đưa ví dụ, không thể để xảy ra tình trạng một địa phương đã cơ bản đáp ứng đủ nhu cầu về giáo dục nhưng vẫn phải tiếp tục xây trường, hoặc đã có đủ cơ sở y tế nhưng vẫn phải tiếp tục đầu tư vào y tế chỉ vì cơ cấu chương trình quy định cứng.
Theo Thủ tướng, nguồn lực phải đi đúng mục tiêu và yêu cầu thực tiễn của địa phương, đặc biệt là các tỉnh còn khó khăn. Trong đó, ưu tiên khu vực đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo.
Thủ tướng phân tích, trong kế hoạch đầu tư công trung hạn, Nhà nước vẫn phải tập trung đầu tư cho các cực tăng trưởng, hoàn thiện hạ tầng chiến lược để tạo động lực phát triển, tăng thu. Trong khi đó, các chương trình mục tiêu quốc gia chính là công cụ điều tiết lại nguồn lực quốc gia, giải quyết những vấn đề xã hội và khó khăn tại các khu vực còn yếu thế.
Thủ tướng cho biết, nếu được Quốc hội đồng thuận chủ trương tích hợp, Chính phủ sẽ ban hành quy định triển khai theo hướng thống nhất quy trình, thủ tục; hạn chế tối đa việc phải tra cứu nhiều văn bản khác nhau
Thủ tướng phân tích và chỉ ra bất cập khi số lượng văn bản hướng dẫn quá lớn. Riêng ba chương trình mục tiêu do Bộ Nông nghiệp và Môi trường thực hiện đã có tới 54 văn bản hướng dẫn. “Thế thì không cách gì cấp xã, phường có thể thực hiện được”, Thủ tướng chia sẻ.
Theo Thủ tướng, nếu được Quốc hội đồng thuận chủ trương tích hợp, Chính phủ sẽ ban hành quy định triển khai theo hướng thống nhất quy trình, thủ tục; hạn chế tối đa việc phải tra cứu nhiều văn bản khác nhau.
Thủ tướng cũng đề cập việc ứng dụng khoa học, công nghệ và AI để hỗ trợ cán bộ thực hiện.
Đối với tổ chức thực hiện, Thủ tướng cho biết, dự kiến Chính phủ sẽ thành lập Ban Chỉ đạo Trung ương. Sau khi Quốc hội ban hành nghị quyết và Chính phủ hoàn thiện các quy định, Chính phủ sẽ tổ chức hội nghị toàn quốc để quán triệt, triển khai và hướng dẫn thực hiện.
Về nguồn lực, Thủ tướng cho biết cơ bản sẽ dựa trên tổng nguồn lực đã được Quốc hội thông qua. Chính phủ kiến nghị Quốc hội giao Chính phủ tiếp tục rà soát, quyết định cơ cấu nguồn vốn, trong đó xác định cụ thể tỷ lệ chi đầu tư, chi thường xuyên, nguồn Trung ương, địa phương và nguồn bố trí cho các bộ, ngành. Các bộ, ngành Trung ương vẫn được bố trí nguồn lực để thực hiện những nhiệm vụ mà nghị quyết của Quốc hội giao trực tiếp.
Tuy nhiên, việc phân bổ sẽ được đổi mới theo hướng ưu tiên những địa bàn chưa tự cân đối được ngân sách và cần ngân sách Trung ương hỗ trợ. Trong từng địa phương, nguồn lực tiếp tục ưu tiên các xã, thôn đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, an toàn khu, biên giới, hải đảo.
Đối với cơ chế chuyển tiếp, trong thời gian Quốc hội và Chính phủ chưa ban hành đầy đủ các quy định mới, các địa phương vẫn tiếp tục thực hiện theo quy định hiện hành. Ngay khi cơ chế mới có hiệu lực, Chính phủ sẽ cố gắng triển khai chuyển đổi, đồng thời quy định rõ những dự án, nhiệm vụ nào được chuyển sang cơ chế mới, nội dung nào tiếp tục thực hiện theo quy định cũ, bảo đảm không làm gián đoạn và không ảnh hưởng đến hiệu quả chương trình.
Thủ tướng mong muốn các đại biểu Quốc hội ủng hộ chủ trương tích hợp để nâng cao hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia, đưa nguồn lực đúng vào những vấn đề người dân ở các khu vực khó khăn đang thực sự cần. Thủ tướng cho biết đây cũng là đề xuất của nhiều địa phương nhằm nâng cao hiệu quả chung trong tổ chức thực hiện.
