Ngày 3/6, tin từ Văn phòng UBND tỉnh Khánh Hòa cho biết, ông Lê Huyền - Phó Chủ tịch UBND tỉnh vừa ký văn bản số 7070/UBND-XDNĐ gửi Bộ Xây dựng, đồng thời báo cáo Bộ VHTT&DL kiến nghị rà soát, điều chỉnh hướng tuyến dự án đường sắt tốc độ cao trục Bắc - Nam, đoạn qua khu vực di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai (xã Thuận Bắc, Khánh Hòa).
Theo văn bản của UBND tỉnh Khánh Hòa, hồ sơ Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam, đoạn tuyến từ khoảng km1246 đến km1247 qua khu vực tháp Hòa Lai dự kiến áp dụng giải pháp cầu cạn.
Qua rà soát, đối chiếu với hồ sơ khoanh vùng bảo vệ di tích và phương án quy hoạch đang triển khai, UBND tỉnh Khánh Hòa nhận thấy đoạn tuyến nêu trên có phạm vi đi qua và ảnh hưởng trực tiếp đến khu vực bảo vệ II của Di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai.
Đối chiếu với các quy định của Luật Di sản văn hóa năm 2024 và xét tính chất kỹ thuật, quy mô đầu tư, đặc thù vận hành của tuyến đường sắt tốc độ cao, UBND tỉnh Khánh Hòa nhận thấy việc bố trí tuyến đường sắt đi qua khu vực bảo vệ II của Di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai sẽ ảnh hưởng rất lớn đến di tích cũng như cảnh quan văn hóa lịch sử, môi trường khảo cổ học và định hướng bảo tồn, phát huy giá trị di sản trong dài hạn.
Việc bố trí công trình cầu cạn quy mô lớn trong khu vực phụ cận di tích làm thay đổi không gian cảnh quan văn hóa lịch sử gắn với di tích; ảnh hưởng trực tiếp đến trục không gian kiến trúc, mối liên hệ không gian và khả năng cảm nhận giá trị của quần thể tháp Chăm cổ.
Ngoài ra, công trình hạ tầng giao thông quy mô lớn đi qua khu vực bảo vệ II của khu di tích có thể làm chia cắt không gian bảo tồn, làm suy giảm tính toàn vẹn, tính hài hòa cảnh quan và ảnh hưởng đến định hướng bảo tồn, phát huy giá trị di tích trong dài hạn.
UBND tỉnh Khánh Hòa cũng cho rằng, khu vực phụ cận tháp Hòa Lai được xác định có tiềm năng khảo cổ học cao, gắn với không gian hình thành và phát triển của quần thể kiến trúc Chăm cổ. Trong quá trình thi công công trình hạ tầng quy mô lớn như xử lý nền móng, khoan cọc và xây dựng cầu cạn, có nguy cơ tác động đến địa tầng khảo cổ chưa được phát lộ; có thể làm xáo trộn, mất mát hoặc suy giảm giá trị các dấu tích khảo cổ học, ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường khảo cổ và các yếu tố gốc cấu thành di tích...
Hiện nay, tỉnh Khánh Hòa đang định hướng xây dựng không gian bảo tồn tổng thể Di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai gắn với phát triển du lịch văn hóa, nghiên cứu khảo cổ học, giáo dục di sản và phát huy giá trị văn hóa Chăm đặc trưng của khu vực Nam Trung Bộ.
Do đó, việc bố trí tuyến đường sắt tốc độ cao đi qua khu vực phụ cận di tích có thể ảnh hưởng đến định hướng phát huy giá trị di tích trong dài hạn; hạn chế khả năng kết nối không gian văn hóa, nghiên cứu khảo cổ học và tổ chức các hoạt động bảo tồn, tham quan, trải nghiệm di sản.
Trên cơ sở rà soát hồ sơ Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam, đối chiếu với quy định của Luật Di sản văn hóa năm 2024 và các quy định pháp luật có liên quan, UBND tỉnh Khánh Hòa nhận thấy việc bảo vệ Di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai cần được đặt trong yêu cầu bảo đảm tuyệt đối tính toàn vẹn của không gian cảnh quan văn hóa, lịch sử, môi trường khảo cổ học và các yếu tố gốc cấu thành di tích, theo đúng nguyên tắc bảo vệ của Luật Di sản văn hóa năm 2024.
Nhằm bảo đảm yêu cầu bảo tồn bền vững Di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai, UBND tỉnh Khánh Hòa đề nghị Bộ Xây dựng xem xét, chỉ đạo rà soát tổng thể phương án hướng tuyến dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam đoạn qua khu vực tháp Hòa Lai.
Đặc biệt là nghiên cứu điều chỉnh tuyến ra ngoài phạm vi khu vực bảo vệ II của di tích, bảo đảm không gian cảnh quan di tích, không làm suy giảm yếu tố và giá trị văn hóa, lịch sử của di tích, không ảnh hưởng đến môi trường khảo cổ học và giảm thiểu tác động đến tính toàn vẹn của Di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai.
