AI định hình lại thị trường lao động
Trong lĩnh vực giáo dục đại học, xu hướng nổi bật hiện nay là sự gia tăng quan tâm của sinh viên đối với các ngành khoa học máy tính, trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, kỹ thuật phần mềm, an ninh mạng và các lĩnh vực liên ngành kết hợp giữa công nghệ với kinh doanh, y tế, tài chính, giáo dục. Theo nhiều phân tích về thị trường lao động toàn cầu, các vị trí liên quan đến AI, dữ liệu lớn và tự động hóa đang trở thành nhóm nghề có tốc độ tăng trưởng nhanh, trong khi những công việc có tính chất lặp lại, xử lý thông tin đơn giản hoặc phụ thuộc nhiều vào quy trình thủ công đứng trước sức ép chuyển đổi.
Tại nhiều trường đại học, AI không còn được xem là lĩnh vực đào tạo chuyên biệt dành riêng cho sinh viên công nghệ thông tin, mà đang trở thành năng lực nền tảng đối với nhiều ngành học. Sinh viên kinh tế được khuyến khích học phân tích dữ liệu và ứng dụng AI trong quản trị; sinh viên truyền thông tiếp cận các công cụ sản xuất nội dung bằng AI; sinh viên y khoa tìm hiểu về chẩn đoán hỗ trợ bằng thuật toán; trong khi sinh viên luật, chính sách công nghiên cứu các vấn đề quản trị, đạo đức và pháp lý liên quan đến AI.
Tại Mỹ, nhiều trường đại học hàng đầu đã mở rộng các chương trình đào tạo về AI hoặc tích hợp AI vào chương trình của các ngành truyền thống. Các công ty công nghệ lớn cũng tham gia mạnh mẽ vào quá trình đào tạo thông qua các chương trình chứng chỉ, học bổng và hợp tác với cơ sở giáo dục.
Tại Trung Quốc, một trong những quốc gia đầu tư mạnh vào phát triển AI, sự thay đổi trong xu hướng lựa chọn nghề nghiệp của sinh viên diễn ra khá rõ nét. Bên cạnh việc mở rộng các ngành đào tạo chính quy về AI tại các trường đại học, nhiều địa phương còn phát triển các chương trình đào tạo kỹ năng ngắn hạn nhằm giúp sinh viên mới tốt nghiệp nhanh chóng thích nghi với nhu cầu nhân lực mới.
Chẳng hạn, tại Nam Kinh, chính quyền quận Huyền Vũ đã thành lập Học viện thực hành kỹ năng số Huyền Vũ nhằm hỗ trợ việc làm cho sinh viên mới ra trường và những người đang tìm kiếm cơ hội nghề nghiệp. Các chương trình đào tạo tại đây thường tập trung vào những kỹ năng thực tiễn như lập trình Python, tư duy làm việc với AI, làm sạch dữ liệu, sản xuất nội dung bằng AI, marketing số và vận hành các hệ thống AI.
Điểm đáng chú ý là đội ngũ giảng viên của các chương trình này chủ yếu đến từ doanh nghiệp, kết hợp với sự tham gia cố vấn của các trường đại học. Cách tiếp cận này nhằm giải quyết một trong những hạn chế phổ biến của đào tạo công nghệ hiện nay, đó là tốc độ thay đổi của công nghệ thường nhanh hơn khả năng cập nhật của chương trình đào tạo chính quy.
Tại Bắc Kinh, các khóa đào tạo kỹ năng AI tại Trường đào tạo kỹ năng Trí tuệ tương lai thường kéo dài khoảng 3 tháng, với học phí từ 1.200 - 2.400 nhân dân tệ (khoảng vài trăm USD) tùy theo cấp độ. Những chương trình như vậy đang trở thành lựa chọn bổ sung bên cạnh con đường đại học truyền thống, phản ánh sự thay đổi trong quan niệm về quá trình chuẩn bị nghề nghiệp khi học tập không còn kết thúc khi sinh viên tốt nghiệp, mà trở thành quá trình liên tục cập nhật kỹ năng trong suốt vòng đời nghề nghiệp.
Yêu cầu mới đối với giáo dục đại học trong kỷ nguyên AI
Sự xuất hiện của AI không chỉ làm thay đổi danh sách những ngành nghề được sinh viên quan tâm, mà còn làm thay đổi cách thức xác định giá trị của một ngành học. Trong quá khứ, một ngành nghề có triển vọng thường được đánh giá dựa trên mức thu nhập, sự ổn định và nhu cầu tuyển dụng. Hiện nay, khả năng kết hợp giữa kiến thức chuyên môn với công nghệ số đang trở thành một yếu tố quan trọng trong việc đánh giá triển vọng nghề nghiệp.
Xu hướng này dẫn đến sự nổi lên của các ngành nghề lai (hybrid professions), trong đó công nghệ AI được kết hợp với các lĩnh vực truyền thống. Ví dụ, nhu cầu không chỉ dành cho kỹ sư AI, mà còn dành cho chuyên gia tài chính có khả năng sử dụng mô hình dự báo bằng AI, bác sĩ biết khai thác công cụ hỗ trợ chẩn đoán, luật sư hiểu về quản trị dữ liệu và chuyên gia quản lý có khả năng ra quyết định dựa trên phân tích dữ liệu.
Điều này đặt ra yêu cầu đối với các trường đại học, thay vì chỉ mở rộng quy mô đào tạo các ngành công nghệ, cần thúc đẩy mô hình giáo dục tích hợp AI trong nhiều lĩnh vực. Năng lực sử dụng AI có thể trở thành một dạng “kỹ năng phổ thông mới”, tương tự như ngoại ngữ hoặc kỹ năng số trong giai đoạn trước.
Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi này cũng cần tránh tâm lý chạy theo xu hướng công nghệ một cách đơn giản. Việc nhiều sinh viên lựa chọn ngành AI hoặc các ngành liên quan đến công nghệ xuất phát từ kỳ vọng về cơ hội việc làm và thu nhập cao là điều dễ hiểu, nhưng thị trường lao động tương lai vẫn cần sự đa dạng về chuyên môn. Không phải mọi vị trí đều trực tiếp liên quan đến phát triển AI; thay vào đó, lợi thế cạnh tranh sẽ thuộc về những người biết kết hợp giữa kiến thức chuyên ngành và khả năng khai thác công nghệ.
Bên cạnh đó, sự phát triển của AI cũng đặt ra yêu cầu về các năng lực mà máy móc khó thay thế, như tư duy phản biện, sáng tạo, giao tiếp, hợp tác, giải quyết vấn đề phức tạp và khả năng hiểu biết xã hội. Đây là những yếu tố ngày càng được các nhà tuyển dụng coi trọng trong quá trình đánh giá nguồn nhân lực.
