Wang Guilin, sinh viên năm hai ngành kế toán, đang cân nhắc giữa việc tự ứng tuyển vào các chương trình thực tập mùa đông và việc phải trả tiền cho bên môi giới để được đảm bảo một vị trí. Với thành tích học tập ở mức trung bình, cô hy vọng kinh nghiệm tại một công ty danh tiếng sẽ giúp hồ sơ của mình nổi bật hơn khi tìm việc sau này.
Tuy nhiên, ngay cả việc tìm được một suất thực tập cũng không dễ dàng trên thị trường lao động dành cho sinh viên mới tốt nghiệp tại Trung Quốc. Wang cho biết nhiều vị trí hấp dẫn thường ưu tiên sinh viên năm ba, năm tư tại các trường đại học hàng đầu hoặc những người đã có kinh nghiệm thực tập.
“Với hoàn cảnh như tôi, việc cân nhắc trả tiền để được giới thiệu vào một vị trí thực tập là điều dễ hiểu", cô nói.
Các dịch vụ hỗ trợ tìm kiếm thực tập tại Trung Quốc có nhiều hình thức, từ tư vấn nghề nghiệp, chỉnh sửa hồ sơ xin việc và luyện phỏng vấn đến cung cấp suất thực tập có trả phí, trong đó một số đơn vị quảng cáo khả năng bảo đảm ứng viên có chỗ tại doanh nghiệp.
Chi phí để có một suất thực tập không hề thấp. Wang cho biết cô được báo giá 6.000-12.000 nhân dân tệ (khoảng 900-1.700 USD) cho một kỳ thực tập mùa đông tại công ty kế toán lớn. Kỳ thực tập mùa hè thường tốn kém hơn do kéo dài hơn. Trên các diễn đàn trực tuyến, một số sinh viên cho biết họ đã trả tới 30.000 nhân dân tệ để có được cơ hội thực tập.
Trong khi đó, theo MyCOS, công ty tư vấn nghiên cứu giáo dục có trụ sở tại Bắc Kinh, thu nhập bình quân hàng tháng của sinh viên đại học Trung Quốc sau sáu tháng tốt nghiệp đạt 6.435 nhân dân tệ vào năm 2025. Như vậy, chi phí mua một suất thực tập có thể tương đương với nhiều tháng thu nhập của người mới đi làm.
Dù vậy, nhiều sinh viên vẫn chấp nhận khoản chi này với kỳ vọng kinh nghiệm tại doanh nghiệp lớn sẽ giúp họ có lợi thế khi ứng tuyển vào các vị trí văn phòng.
Áp lực tìm việc ngày càng lớn khi tỷ lệ thất nghiệp ở thanh niên Trung Quốc lên tới 18% trong tháng 9. Mùa hè vừa qua, khoảng 12,7 triệu sinh viên đại học tốt nghiệp, mức cao kỷ lục, cùng gia nhập thị trường lao động. Trong khi nguồn cung lao động trẻ tăng lên, các vị trí dành cho người mới đi làm vẫn khan hiếm. Một số cử nhân buộc phải chuyển sang giao đồ ăn, làm việc tự do hoặc tìm việc tại nhà máy.
Stuart Gietel-Basten, giáo sư khoa học xã hội và chính sách công tại Đại học Khoa học và Công nghệ Hồng Kông (HKUST), cho rằng tình trạng lo lắng của người trẻ là điều khó tránh khỏi khi thị trường lao động thắt chặt, tăng trưởng kinh tế chậm lại và trí tuệ nhân tạo đặt ra thêm nhiều rủi ro.
“Những đơn vị tệ nhất sẽ lợi dụng chính nỗi lo âu đó", ông cảnh báo.
Trên thực tế, không phải dịch vụ thực tập nào cũng đáng tin cậy. Tháng 7, Nhân dân Nhật báo đưa tin một công ty tại Quảng Châu đã giả danh nhân viên của các tập đoàn lớn trong và ngoài nước để giao việc từ xa cho sinh viên. Sau khi hoàn thành công việc, sinh viên được cấp giấy chứng nhận thực tập và thư giới thiệu giả, kèm theo con dấu điện tử cũng được làm giả.
Một số trường hợp khác liên quan đến nhân viên tại các tập đoàn lớn như tự ý tuyển thực tập sinh làm việc từ xa mà không đăng ký họ vào hệ thống nhân sự của doanh nghiệp. Vì vậy, Wang cho biết cô chỉ cân nhắc trả phí cho những chương trình thực tập trực tiếp tại công ty, thay vì các vị trí từ xa khó xác minh.
Hiện cô vẫn chọn cách tự nộp hồ sơ, trước mắt tìm cơ hội tại những công ty nhỏ hơn để tích lũy kinh nghiệm, rồi mới nhắm đến các tập đoàn lớn khi lên năm ba đại học. Tuy nhiên, cô không ngại chi tiền nếu tình hình tìm kiếm thực tập không cải thiện trong năm tới.
Theo giáo sư Gietel-Basten, cuộc đua giành suất thực tập và các chứng chỉ bổ sung có thể khiến bất bình đẳng trong giáo dục và việc làm trở nên trầm trọng hơn. Khi cơ hội thực tập ngày càng đắt đỏ, người trẻ có điều kiện tài chính sẽ có lợi thế hơn so với những người có năng lực nhưng không đủ khả năng chi trả.
Ông lo ngại cơ hội việc làm có thể không đến với những ứng viên xuất sắc nhất, mà lại thuộc về những người chi nhiều tiền để mua các kỳ thực tập không lương hoặc thuê dịch vụ tư nhân hỗ trợ tìm việc.
