Theo thông tư số 14 /2026/TT-BYT (thay thế Thông tư số 18/2021/TT-BYT), việc chẩn đoán được thực hiện khi các dấu hiệu xuất hiện đồng thời trong ít nhất 1 tháng hoặc lặp đi lặp lại trong vòng 12 tháng.
6 tiêu chuẩn xác định tình trạng nghiện ma túy gồm: Ham muốn mạnh mẽ phải sử dụng ma túy; mất khả năng kiểm soát hành vi sử dụng; xuất hiện hiện tượng dung nạp; dần thờ ơ với các thú vui, sở thích khác; tiếp tục sử dụng dù biết rõ tác hại; xuất hiện hội chứng cai khi ngừng hoặc giảm sử dụng ma túy.
Trong đó, tiêu chuẩn “khó kiểm soát hành vi sử dụng ma túy” được xác định khi người sử dụng dùng ma túy với khối lượng lớn hơn, thời gian dài hơn dự định hoặc nhiều lần muốn giảm, kiểm soát nhưng không thành công.
Tiêu chuẩn “dung nạp ma túy” được nhận diện khi người sử dụng phải tăng lượng ma túy mới đạt cảm giác mong muốn hoặc dùng cùng một lượng nhưng tác dụng giảm rõ rệt.
Đối với tiêu chuẩn “thờ ơ với các thú vui khác”, Bộ Y tế nêu rõ người sử dụng có biểu hiện từ bỏ các sở thích, mối quan tâm trước đây hoặc dành phần lớn thời gian để tìm kiếm, sử dụng ma túy và hồi phục sau sử dụng.
Bộ Y tế cũng chỉ rõ nhiều hệ lụy được xem là dấu hiệu tiếp tục sử dụng ma túy dù biết rõ tác hại như mắc HIV/AIDS, viêm gan B, viêm gan C, ngộ độc, quá liều; trầm cảm, lo âu, suy giảm nhận thức, cảm xúc bất ổn hoặc khiến gia đình kiệt quệ kinh tế, tan vỡ hạnh phúc.
Một trong những tiêu chuẩn quan trọng là xuất hiện hội chứng cai khi ngừng hoặc giảm sử dụng ma túy. Theo Bộ Y tế, người nghiện có thể phải tiếp tục dùng ma túy hoặc chất tương tự để giảm triệu chứng cai.
Thông tư lần đầu quy định chi tiết các dấu hiệu cai đối với từng nhóm chất ma túy.
Với nhóm chất dạng thuốc phiện, người được theo dõi phải có ít nhất 3 trong 12 biểu hiện như thèm ma túy, chảy nước mắt, đau cơ, buồn nôn, tiêu chảy, giãn đồng tử, nổi da gà, tăng huyết áp, mất ngủ…
Đối với các chất kích thần như amphetamine, cocain, người sử dụng có thể xuất hiện rối loạn khí sắc, ngủ lịm, kích động, tăng khẩu vị, mất ngủ hoặc xuất hiện các giấc mơ bất thường.
Trong khi đó, hội chứng cai cần sa được xác định khi người sử dụng có các biểu hiện như kích thích, lo âu, mất ngủ, chán ăn, giảm khí sắc, đau bụng, vã mồ hôi hoặc ớn lạnh sau khi ngừng sử dụng.
Bộ Y tế nhấn mạnh, việc xác định tình trạng nghiện ma túy sẽ dựa trên khám lâm sàng, theo dõi y khoa, thông tin từ người sử dụng, người đi cùng và hồ sơ do cơ quan công an cung cấp. Quy định mới nhằm chuẩn hóa quy trình chuyên môn trong xác định tình trạng nghiện ma túy, bảo đảm thống nhất trong thực hiện, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý, điều trị và cai nghiện ma túy.
