Tự kê khai thuế: Bài toán không dễ với hàng triệu hộ kinh doanh

Hộ kinh doanh trước bài toán tự kê khai thuế trong kỷ nguyên số

Theo Nghị quyết 198 của Quốc hội về hỗ trợ thuế, phí cho khu vực kinh tế tư nhân, từ ngày 1/1/2026, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh chính thức không còn áp dụng phương pháp thuế khoán, đồng thời chấm dứt việc thu, nộp lệ phí môn bài. Thay vào đó, người nộp thuế sẽ thực hiện kê khai và nộp thuế theo doanh thu, thu nhập thực tế phát sinh.

Để cụ thể hóa chủ trương này, Chính phủ đã ban hành các nghị định hướng dẫn liên quan đến chính sách thuế, quản lý thuế, hóa đơn điện tử và thủ tục khai, nộp thuế đối với hộ, cá nhân kinh doanh.

Đặc biệt, Luật Quản lý thuế 2025 chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 đã đánh dấu bước chuyển quan trọng trong công tác quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, khi chuyển từ hình thức nộp thuế khoán sang cơ chế tự theo dõi hoạt động kinh doanh, tự kê khai và tự thực hiện nghĩa vụ thuế.

Theo quy định hiện hành, ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế được nâng lên 1 tỷ đồng/năm. Đối với hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu trên 1 tỷ đồng/năm, việc áp dụng hóa đơn điện tử trở thành yêu cầu bắt buộc theo lộ trình quy định của pháp luật.

Những thay đổi này cho thấy định hướng quản lý thuế đang chuyển mạnh sang nền tảng số, lấy dữ liệu điện tử làm cơ sở quản lý nhằm minh bạch hóa doanh thu, bảo đảm công bằng trong thực hiện nghĩa vụ thuế và tạo môi trường kinh doanh thuận lợi hơn cho người dân.

Trong bối cảnh đó, bài toán đặt ra đối với hộ kinh doanh không còn đơn thuần là "phải nộp bao nhiêu tiền thuế", mà là làm thế nào để chủ động quản lý doanh thu, lưu trữ chứng từ, thực hiện kê khai đúng thời hạn và thích ứng với phương thức quản lý thuế mới.

Tại talkshow chuyên đề "Chuyển đổi số và bài toán tuân thủ thuế của cá nhân, hộ kinh doanh Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước" diễn ra sáng 18/7, PGS.TS Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu giá cả (Bộ Tài chính), cho rằng việc chuyển đổi từ hình thức nộp thuế khoán sang cơ chế tự kê khai là một bước đi quan trọng trong tiến trình hiện đại hóa công tác quản lý thuế và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng hơn đối với hộ kinh doanh.

Theo ông Long, tại nhiều quốc gia phát triển, cơ quan thuế được trao quyền rất lớn trong công tác quản lý thuế và hành vi trốn thuế bị xử lý rất nghiêm khắc, thậm chí có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

“Ở Mỹ, người dân sợ cơ quan thuế còn hơn cả FBI. Việt Nam hiện nay cũng đã có những quy định rất chặt chẽ trong pháp luật về thuế nhằm bảo đảm tính nghiêm minh và công bằng trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế”, ông Long nhấn mạnh.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở việc ban hành các quy định mới, mà là bảo đảm các quy định đó được thực thi hiệu quả khi chuyển đổi phương thức quản lý thuế đối với hộ kinh doanh.

Bởi lẽ, khó khăn lớn nhất của hộ kinh doanh là thay đổi thói quen từ nộp thuế khoán sang tự kê khai. Điều này đòi hỏi người nộp thuế phải ghi nhận đầy đủ, thường xuyên doanh thu phát sinh, bởi doanh thu là căn cứ quan trọng để xác định nghĩa vụ thuế.

“Trước đây, nhiều hộ kinh doanh chỉ nộp thuế theo mức khoán. Nay, khi chuyển sang cơ chế tự kê khai, người nộp thuế phải chủ động theo dõi hoạt động kinh doanh, ghi nhận doanh thu, thực hiện kê khai và nộp thuế đúng quy định”, ông Long phân tích.

Ông cho biết, các quy định hiện hành đã quy định khá rõ hộ kinh doanh thuộc nhóm nào, phương thức kê khai, nộp thuế ra sao cũng như việc sử dụng mã số thuế như thế nào. Vấn đề quan trọng hiện nay là người nộp thuế cần nắm rõ và thực hiện đúng các quy định của pháp luật.

Trong bối cảnh đó, việc ứng dụng khoa học công nghệ và đẩy mạnh chuyển đổi số được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thuế, đồng thời tạo thuận lợi hơn cho người nộp thuế trong quá trình thực hiện nghĩa vụ của mình.

“Xu hướng chuyển đổi số trong quản lý thuế là xu hướng chung của thế giới. Việc số hóa hoạt động kê khai, nộp thuế sẽ giúp nâng cao tính minh bạch, tạo thuận lợi cho công tác quản lý cũng như hỗ trợ hộ kinh doanh thực hiện nghĩa vụ thuế một cách dễ dàng và chính xác hơn”, ông Long cho biết.

Dù vậy, việc thích ứng với phương thức quản lý thuế mới sẽ có sự khác biệt giữa các nhóm đối tượng. Đối với giới trẻ, việc tiếp cận các quy định mới về nghĩa vụ thuế, kê khai và nộp thuế tương đối thuận lợi nhờ khả năng tiếp cận công nghệ và thông tin. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu đầy đủ và thực hiện đúng các quy định của pháp luật.

Trong khi đó, đối với người lớn tuổi hoặc người dân ở vùng sâu, vùng xa, việc tiếp cận các nền tảng số và thực hiện các thủ tục kê khai, nộp thuế điện tử vẫn còn gặp nhiều khó khăn.

Vì vậy, để chính sách thực sự đi vào cuộc sống, ông Long cho rằng Việt Nam cần phát triển các nền tảng, ứng dụng hỗ trợ kê khai và nộp thuế theo hướng đơn giản, thân thiện và dễ sử dụng. Đồng thời, cơ quan quản lý cần tăng cường các giải pháp hỗ trợ đối với những nhóm còn gặp khó khăn trong tiếp cận công nghệ, đặc biệt là người lớn tuổi, người dân ở vùng sâu, vùng xa và các hộ kinh doanh nhỏ lẻ.

Học hỏi từ Mỹ để phát triển nền tảng “Make in Việt Nam”

Đồng tình với quan điểm này, bà Trần Thị Hương, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty TNHH EZ Tech Việt Nam cho biết: Ở Mỹ, người dân rất nghiêm túc trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế.

“Điều đáng nói là người dân Mỹ không cần phải hiểu quá sâu hay nắm toàn bộ các quy định phức tạp của pháp luật thuế. Thay vào đó, họ được hỗ trợ bởi các nền tảng công nghệ rất thân thiện, giúp cá nhân và hộ kinh doanh nhỏ có thể tự kê khai thuế một cách đơn giản”, bà Hương chia sẻ.

Theo bà Hương, các nền tảng này hoạt động như một “trợ lý số”, dẫn dắt người dùng trả lời từng câu hỏi liên quan đến việc tuân thủ thuế theo hình thức trực tuyến. Nhờ đó, người dân có thể hoàn thành việc kê khai và thực hiện nghĩa vụ thuế một cách thuận tiện mà không cần có nhiều kiến thức chuyên môn về thuế.

Từ kinh nghiệm của các quốc gia phát triển, bà Hương cho rằng, Việt Nam hoàn toàn có thể học hỏi và ứng dụng công nghệ để hỗ trợ người dân trong quá trình chuyển đổi từ phương thức nộp thuế khoán sang tự kê khai.

“Chúng tôi đã dành nhiều năm để phát triển nền tảng EZ Tech với mong muốn hỗ trợ hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh thích ứng với phương thức quản lý thuế mới. Nếu trước đây, nhiều người phải trực tiếp đến cơ quan thuế để thực hiện các thủ tục thì trong tương lai, họ hoàn toàn có thể chủ động kê khai và thực hiện nghĩa vụ thuế trên nền tảng số một cách nhanh chóng và thuận tiện hơn”, bà Hương cho biết.

Theo bà Hương, việc ứng dụng công nghệ không chỉ giúp giảm áp lực cho người nộp thuế mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch, giảm chi phí tuân thủ và thúc đẩy quá trình chuyển đổi số trong công tác quản lý thuế tại Việt Nam.