Các dạng thức khác nhau của trí tuệ nhân tạo được cho là đã được sử dụng để dẫn dắt chiến dịch của Israel tại Gaza và hỗ trợ việc bắt cóc Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro trong một cuộc đột kích của Mỹ.
Các chuyên gia tin rằng công nghệ này cũng đã giúp lựa chọn mục tiêu cho hàng nghìn cuộc không kích của Mỹ và Israel vào Iran kể từ ngày 28/2, mặc dù mục đích sử dụng chính xác vẫn chưa được xác nhận chính thức.
Sức mạnh của AI trong việc rút ngắn "chuỗi tiêu diệt"
Theo bà Laure de Roucy-Rochegonde từ Viện Quan hệ Quốc tế Pháp (IFRI), hiện nay "mọi cường quốc quân sự có tầm quan trọng đều đầu tư rất lớn vào các ứng dụng quân sự của AI". Bà cho biết thêm rằng: "Hầu hết mọi chức năng quân sự đều có thể được tăng cường bằng AI, từ hậu cần đến trinh sát, quan sát, chiến tranh thông tin, chiến tranh điện tử và an ninh mạng".
Các công cụ AI còn được tích hợp vào các thiết bị bay không người lái tấn công bán tự động và các loại vũ khí khác, nhưng một trong những công dụng nổi tiếng nhất là rút ngắn "chuỗi tiêu diệt" (kill chain) – tức thời gian và quá trình ra quyết định từ khi phát hiện mục tiêu đến khi tấn công.
Lực lượng Mỹ hiện đang sử dụng Hệ thống Thông minh Maven (MSS) do Palantir xây dựng, một hệ thống mà công ty này khẳng định có thể xác định và ưu tiên các mục tiêu tiềm năng. Các báo cáo gần đây cho thấy mô hình AI Claude của Anthropic đã được tích hợp với Maven để tăng cường khả năng phát hiện và mô phỏng của công cụ này.
Ông Bertrand Rondepierre, người đứng đầu cơ quan AI của quân đội Pháp (AMIAD), nhận định rằng các thuật toán AI "cho phép chúng ta di chuyển nhanh hơn nhiều trong việc xử lý thông tin, và trên hết là mang tính toàn diện hơn thông qua việc sàng lọc khối lượng lớn dữ liệu từ hình ảnh vệ tinh, radar, sóng điện từ, âm thanh cho đến video thời gian thực.
Mối nguy mất kiểm soát và trách nhiệm pháp lý
Việc triển khai AI trong chiến tranh đặt ra hàng loạt câu hỏi về đạo đức và pháp lý, đặc biệt là về mức độ kiểm soát của con người đối với các hành động của máy móc. Cuộc tranh luận này từng trở nên gay gắt trong cuộc chiến ở Gaza, nơi các lực lượng Israel sử dụng một chương trình có tên "Lavender" để tự động xác định mục tiêu trong một giới hạn sai số nhất định.
Bà De Roucy-Rochegonde nhận xét ứng dụng đó hoạt động được vì nó bao phủ một khu vực rất hạn chế và Israel có một hệ thống giám sát đại chúng để cung cấp dữ liệu, nhưng bà cũng lưu ý rằng một hệ thống như vậy ít có khả năng đã được thiết lập ở Iran.
Ông Peter Asaro, chủ tịch Ủy ban Quốc tế về Kiểm soát Vũ khí Robot (ICRAC), đã đặt câu hỏi trong một cuộc phỏng vấn: "Nếu có điều gì đó không ổn, thì ai là người chịu trách nhiệm?". Ông dẫn chứng vụ ném bom vào một ngôi trường ở Iran khiến giới chức nước này tuyên bố có 150 người thiệt mạng, có thể là một trường hợp nhắm mục tiêu sai lầm của AI.
Mặc dù Mỹ và Israel vẫn đang điều tra về vụ tấn công này, nhưng địa điểm xảy ra vụ việc nằm gần hai cơ sở do Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) kiểm soát. Ông Asaro lập luận rằng nếu AI được sử dụng, câu hỏi then chốt là dữ liệu được sử dụng để nhắm mục tiêu đã cũ bao nhiêu lâu rồi và liệu vụ tấn công sai hướng có bắt nguồn từ lỗi cơ sở dữ liệu hay không.
Dù Rondepierre khẳng định rằng hầu hết các hệ thống AI trong quân đội đều được cấp chỉ huy kiểm soát, song Benjamin Jensen từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) cho rằng câu chuyện chỉ mới bắt đầu và cảnh báo "sẽ phải mất một thế hệ để chúng ta thực sự hiểu rõ vấn đề này".
