Vấn đề “tiền kiểm” rất quan trọng, chứ không chỉ là khâu “hậu kiểm”!

Đóng góp ý kiến cho Dự thảo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (sửa đổi), Đại biểu Quốc hội Nguyễn Hoàng Mai cho rằng: Chúng ta cần có một cơ chế quản lý tốt các sản phẩm, hàng hóa trước khi đưa ra thị trường. Đặc biệt, trong lĩnh vực thực phẩm, có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng của người tiêu dùng thì khâu “tiền kiểm” rất quan trọng, chứ không chỉ là khâu “hậu kiểm”. Cần có cơ chế giám sát, quản lý chặt chẽ trong vấn đề này.

Theo dự kiến, dự án Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (sửa đổi) sẽ tiếp tục được trình ra Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 5 sắp tới. Việc sửa đổi dự án Luật là rất cần thiết, nhằm kịp thời khắc phục những tồn tại, bất cập đặt ra trong thực tiễn thực thi Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2011); đồng thời, tiếp tục cụ thể hóa các chủ trương của Đảng, Nhà nước về hoàn thiện thể chế bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong giai đoạn mới.

Đây cũng là dự án Luật nhận được nhiều sự quan tâm của dư luận, bởi những quy định trong Luật có liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người dân trong giao dịch, mua và sử dụng sản phẩm hàng hóa, dịch vụ; đặc biệt là trong bối cảnh mua sắm qua mạng đang phát triển mạnh như hiện nay thì việc bảo vệ quyền lợi cho người tiêu dùng càng trở nên cấp thiết.

Xung quanh vấn đề này, phóng viên Báo Nhà báo & Công luận đã có cuộc trao đổi với Đại biểu Quốc hội Nguyễn Hoàng Mai để ghi nhận quan điểm đối với những nội dung đang còn có những ý kiến khác nhau trong dự thảo Luật.

+ Thưa Đại biểu Quốc hội, bàn về dự án Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (sửa đổi) thì hiện nay đang có 2 luồng quan điểm đối với khái niệm “người tiêu dùng”. Quan điểm thứ nhất cho rằng, người tiêu dùng bao gồm cả tổ chức và cá nhân; còn quan điểm thứ hai thì cho rằng người tiêu dùng được hiểu là cá nhân. Ông nghĩ sao về vấn đề này?

- Tôi nghĩ rằng, bảo vệ người tiêu dùng trong nhiều trường hợp là bảo vệ quyền lợi của cả tổ chức, chứ không chỉ là cá nhân nào đó. Ví dụ như trường hợp các nhà trẻ, trường mầm non… mua thực phẩm, hàng hóa về với mục đích tiêu dùng là phục vụ các cháu và hoạt động chăm sóc, giảng dạy thì việc quy định “tổ chức” trong khái niệm “người tiêu dùng” là rất cần thiết.

Khi khái niệm “người tiêu dùng” bao gồm cả tổ chức thì sẽ tạo cơ chế bảo vệ nhanh chóng, hiệu quả cho người tiêu dùng khi xảy ra các trường hợp số đông người tiêu dùng bị thiệt hại do vi phạm từ phía nhà sản xuất, kinh doanh.

Hơn nữa, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng hiện nay cũng đang quy định khái niệm “người tiêu dùng” bao gồm cả cá nhân và tổ chức, cho đến nay quy định này vẫn phù hợp nhằm bảo vệ tốt nhất quyền lợi người tiêu dùng; vậy chúng ta có cần thiết bỏ đi một vế hay không? Nội dung này cần được cân nhắc kỹ.

+ Trong Dự thảo Luật có quy định nghĩa vụ của người tiêu dùng là “phải kiểm tra hàng hóa trước khi nhận; lựa chọn tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng, tiêu dùng bền vững, không trái thuần phong mỹ tục và đạo đức xã hội, không gây nguy hại đến tính mạng, sức khỏe của mình và của người khác”. Có ý kiến cho rằng, quy định này chưa rõ rằng và thiếu khả thi. Ông có nghĩ vậy không?

- Chúng ta cần có một cơ chế quản lý tốt các sản phẩm, hàng hóa trước khi đưa ra thị trường. Đặc biệt, trong lĩnh vực thực phẩm, có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng của người tiêu dùng thì khâu “tiền kiểm” rất quan trọng, chứ không chỉ là khâu “hậu kiểm”. Cần có cơ chế giám sát, quản lý chặt chẽ trong vấn đề này.

Bởi lẽ, đối với một số loại hàng hóa tiêu dùng thông thường thì người tiêu dùng có thể phát hiện được khi hàng không đạt yêu cầu, nhưng cũng có rất nhiều loại hàng hóa không thể dùng bằng mắt thường để đánh giá về chất lượng, mà cần phải có chuyên môn, thiết bị máy móc mới phát hiện được. Do vậy, không phải hàng hóa nào cũng quy định người tiêu dùng “phải có nghĩa vụ với lựa chọn của mình”. Bên cạnh đó, luật nên quy định cần có thủ tục rút gọn đối với những vụ án dân sự về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Tuy nhiên, cũng cần nói thêm, chúng ta bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng nhưng cũng cần những quy định hài hòa, ngang bằng giữa quyền và nghĩa vụ; bảo vệ các chủ thể người tiêu dùng, người sản xuất, phân phối đều ngang bằng, bình đẳng với nhau trước pháp luật.

+ Đối với việc đảm bảo an toàn thông tin người tiêu dùng, dự thảo Luật quy định, trong trường hợp hệ thống thông tin bị tấn công làm phát sinh nguy cơ mất thông tin của người tiêu dùng thì phải thông báo cho cơ quan quản lý nhà nước trong vòng 24 giờ. Quan điểm của ông về vấn đề này như thế nào?

- Tôi đề nghị nên sửa “24 giờ” thành “phải thông báo ngay cho cơ quan quản lý nhà nước” khi phát hiện hệ thống thông tin bị tấn công. Bởi vì hiện nay, khi công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ, nếu hệ thống thông tin bị tấn công thì các dữ liệu, thông tin của người tiêu dùng sẽ nhanh chóng bị phát tán, chuyển đi các nơi, chứ không phải là “24 giờ”. Do đó, cần thông báo ngay cho cơ quan có thẩm quyền để kịp thời có những biện pháp xử lý thích hợp.

Tính đến nay, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã thực hiện được hơn 11 năm. Trong quá trình thực hiện, 8 quyền của người tiêu dùng ngày càng được thực thi hiệu quả và sâu rộng hơn trong đời sống kinh tế - xã hội. Công nghệ thông tin với những tính năng hữu ích thông qua các nền tảng số đóng vai trò quan trọng trong kết nối giữa các nhà sản xuất, doanh nghiệp với người tiêu dùng đối với việc kinh doanh, mua bán, mua sắm hàng hóa, nhất là mua sắm online.

Việc thanh toán, giao dịch giữa các tổ chức, doanh nghiệp và người tiêu dùng thông qua các nền tảng số cũng góp phần giảm chi phí vận chuyển, đi lại và thuận tiện hơn cho cả hai bên. Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ thông tin cũng có thể xảy ra những bất cập khi thông tin, dữ liệu của người tiêu dùng, cá nhân, tập thể bị lộ, lọt ra bên ngoài cũng như có thể dẫn đến các hành vi vi phạm về kinh doanh trên các nền tảng thương mại điện tử.

Thời gian qua, rất nhiều thông tin người dùng bị mua bán, trao đổi với mục đích quảng cáo, thương mại, khiến dư luận bức xúc. Tôi nghĩ rằng, cần phải có chế tài nghiêm minh để xử lý vấn đề này.

+ Thưa Đại biểu Quốc hội, trong dự thảo Luật quy định về trách nhiệm đối với sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật như sau: “Thực hiện các biện pháp cần thiết để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong quá trình thu hồi và xử lý sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật”. Nhiều ý kiến cho rằng, việc “thu hồi” chỉ là một phần trách nhiệm, bên cạnh đó, bên cung cấp hàng hóa còn phải có nghĩa vụ “bồi thường” cho người tiêu dùng. Ông có nghĩ như vậy không?

- Khi phát hiện sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật thì tổ chức, cá nhân kinh doanh phải có trách nhiệm thực hiện các biện pháp cần thiết để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong quá trình thu hồi và xử lý sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật. Thế nhưng, như thế vẫn chưa đầy đủ. Cần phải thực hiện việc bồi thường thiệt hại cho người tiêu dùng thì mới đảm bảo công bằng.

+ Xin trân trọng cảm ơn Đại biểu Quốc hội!

N.Hường (Thực hiện)