Theo thông tin, 14 quyển sách tìm được gồm: Ức Trai Phi Khanh thi văn tập (ST.260), Hoa Nghiêm ngoại truyện (ST.1907) và Dịch kinh đại toàn tiết yếu (ST.1450), Thuỵ Phương linh từ sự tích (ST.366), Phật Thánh chân kinh (ST.1301), Vạn quyển trân tàng quy tính mệnh (ST.1908), Tòng nhân khoa (ST.10202), Luận tang sự (ST.10203), Kim quyết hoá thân (ST.10204), Tử vi (ST.10207), Nhất hộ áp quái (ST.10208), Tăng quảng thư (ST.10209), Tạ thủy phù khoa (ST.10210), An long khoa (ST.10211).
Viện Nghiên cứu Hán Nôm giải thích nguyên nhân thất lạc là do có sự lẫn lộn sách trong kho sưu tầm, vì trong quá trình thực hiện nghiệp vụ bảo quản và tu bổ kéo dài nhiều năm đối với số lượng tài liệu lớn, lại ở một không gian kho nhỏ, thiếu giá để sách, khiến cho kho sưu tầm bị phân tán, các ký hiệu sách không liền mạch, không được đặt tại một khu vực cố định riêng, dẫn đến tình trạng khó kiểm soát.
Viện Nghiên cứu Hán Nôm, nơi lưu giữ các cuốn sách cổ - Ảnh: Đắc Huy
Thời gian qua, dư luận đặc biệt quan tâm đến thông tin thất lạc nhiều cuốn sách quý tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm - Ảnh: Đắc Huy
Hiện 110 ký hiệu sách tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm được xếp vào nhóm “hư hại nặng” chưa có giải pháp tu bổ - Ảnh: VNCHN
Ngoài ra, quá trình kiểm kê và bàn giao kho sưu tầm trong các năm 2005 và 2013 không đảm bảo đúng quy trình, vì không đánh dấu vào sổ đăng ký cá biệt. Người được giao quản lý chìa khóa kho sách đã thiếu chặt chẽ trong việc phân quyền đóng mở cửa kho.
Bên cạnh đó, Viện Nghiên cứu Hán Nôm cũng lên tiếng về thông tin 877 cuốn sách hư hỏng nặng được báo cáo trước Hội đồng kiểm kê ngày 15/3 là chưa phản ánh đúng sự thực, do chưa trực tiếp kiểm tra sách mà chỉ tổng hợp từ các ghi chép của bộ phận tu bổ về tình trạng vật lý của sách.
Viện Nghiên cứu Hán Nôm cũng cho biết đã lập nhóm chuyên gia rà soát toàn bộ 877 ký hiệu sách được xếp vào nhóm “hư hại nặng”. Các tài liệu hư hại được chia thành 3 loại: loại A: sách còn tốt hoặc bị hư hại nhưng có thể tu bổ toàn bộ có 540 quyển; loại B: sách có thể tu bổ một phần (thường là phần lớn, bởi chỉ hỏng bìa hoặc một vài trang đầu và cuối) có 227 quyển; loại C: sách hư hại nặng, chưa có giải pháp tu bổ có 110 quyển (chiếm 0,37% tổng số sách đang lưu giữ, chủ yếu là sách sưu tầm), số sách này cần sớm tổ chức giám định để có kế hoạch xử lý phù hợp.
Đối với tình trạng sách bị hư hại, bên cạnh nguyên nhân chủ quan là do bộ phận bảo quản không thường xuyên kiểm tra cụ thể các sách sưu tầm để kịp thời phát hiện những sách hư hại nặng để đưa tu bổ, thì nguyên nhân khách quan cũng được chỉ rõ là do các tài liệu giấy đều có sự xuống cấp, hư hại một cách tự nhiên.
Trong thông cáo, Viện Nghiên cứu Hán Nôm khẳng định: Sự việc mất/thất lạc và hư hại tài liệu là tổn thất lớn đối với kho sách Hán Nôm nói riêng, với văn hiến cổ điển Việt Nam nói chung. Tập thể và cá nhân có liên quan phải chịu trách nhiệm trước sự việc này. Viện đang tổ chức xác định trách nhiệm liên quan. Cơ quan công an đang điều tra làm rõ sự việc với các sách đã báo mất.
Về quan điểm và phương án giải quyết, Viện Nghiên cứu Hán Nôm nhấn mạnh: Sự việc này cần được giải quyết trên tinh thần trân trọng tài liệu một cách đúng mức (không hạ thấp, không thổi phồng) và tinh thần khoa học nghiêm túc; giải quyết một cách công khai, minh bạch, có căn cứ pháp lý. Viện nghiên cứu sẽ sớm thực hiện tổng kiểm kê toàn bộ tài liệu Hán Nôm một lần nữa để sắp xếp, chỉnh lý lại kho sách, đóng dấu kiểm kê vào từng đơn vị tài liệu.
Với sự quan tâm của Viện Hàn lâm, Viện Nghiên cứu Hán Nôm sẽ tập trung đầu tư về nhân lực và kinh phí để kiện toàn công tác bảo quản, tu bổ và số hoá, nâng cao chất lượng phục vụ độc giả, để làm tốt nhiệm vụ giữ gìn và phát huy giá trị của kho sách Hán Nôm.
Duy Khánh
